Wie stopt Berlusconi?

Toen de in Italië werkende linkse historicus Paul Ginsborg een kritisch pamflet had geschreven over de macht van premier en mediamagnaat Berlusconi, klopte hij aan bij: de uitgeverij van Berlusconi, Mondadori. Dat de filippica tegen de baas was gericht, bleek geen probleem, want er was geld mee te verdienen. Het boek kreeg dan ook een prominente plaats in de winkels van de uitgeverij. ,,Ik heb kunnen zeggen wat ik wilde'', vertelt Ginsborg in de documentaire Berlusconi, Italy today. Maar hij voegt daar meteen aan toe dat Berlusconi waarschijnlijk minder ruimdenkend zou zijn geweest als het om een tv-programma met hoge kijkcijfers zou zijn gegaan.

Het is een van de sleutels om Berlusconi te begrijpen. Teleisie is alles. Schaamteloos maakt hij gebruik van zijn mediamacht, machteloos kijkt de oppositie daarbij toe. De cijfers zijn bekend: de drie staatszenders die Berlusconi als premier controleert en zijn drie commerciële zenders zijn goed voor 90 procent van de kijkcijfers. Geen enkele democratie komt ongeschonden uit zo'n situatie.

Hoe heeft het zover kunnen komen? Daarop krijgt de kijker helaas een onvolledig antwoord. De opkomst van Berlusconi wordt schematisch verteld, zijn fixatie op de politieke impact van tv duidelijk neergezet de makers kregen zelfs, zeer ongebruikelijk, geen toestemming om archiefbeelden van de staatsomroep RAI te gebruiken. Maar de slappe knieën en de verwarring bij Berlusconi's tegenstanders blijft onderbelicht en wordt indirect verteld bijvoorbeeld door te laten zien dat, als de rechtse coalitie de onschendbaarheid van Berlusconi door het parlement jaagt, demonstranten buiten weinig verder komen dan het afgedraaide partizanenlied Bella Ciao.

De belangenverstrengeling van Berlusconi is ongekend en levensgevaarlijk voor een democratie. Een tegenstander zegt dat er toch grenzen moeten zijn aan de mate waarin iemand een democratisch bestel naar zijn hand kan zetten. Maar wie stelt die grenzen? Wie stopt Berlusconi? In zijn beschrijving biedt de documentaire een helder en verontrustend beeld. Maar zicht op een oplossing krijg je niet. Omdat niemand daar goede ideeën voor heeft. Dat is de tragiek van het huidige Italië.

VPRO's import: Berlusconi Italy today, VPRO, Ned.3, 23.53-0.45u.