Tegenstrijdige Poolse begrotingsplannen 2004

De Poolse regering Miller wil volgend jaar meer uitgeven. Maar minister Hausner (Economie) wil juist bezuinigen. `Andere landen pakken hun tekorten aan, wij maken de problemen alleen maar groter'.

Problemen maken en dan zelf de oplossingen aandragen. Daarin slaagt de Poolse regering wonderwel, zegt Krzysztof Rybinski, één van de meest invloedrijke economen van het land. ,,Deze regering is als dr. Jekyll en mr. Hyde. Ik kan het soms gewoon niet geloven.''

De sociaal-democratische regering van premier Leszek Miller oogstte onlangs veel kritiek met haar begrotingsplannen voor 2004. Want die voorzien in een forse toename van de overheidsuitgaven. Kort daarop kwam Jerzy Hausner, de minister van Economische Zaken, met hele andere plannen: voor bezuinigingen. Om het begrotingstekort te verkleinen, maar vooral om te voorkomen dat Polen afstevent op een te grote overheidsschuld.

Maar ook Hausners plannen zijn omstreden. Hausner wil fors snijden in de ambtenarij en bij defensie, de pensioenen en uitkeringen niet langer corrigeren voor inflatie, vrouwen net als mannen tot hun vijfenzestigste laten werken (nu mogen ze stoppen op hun zestigste), het dure verzekeringsstelsel voor boeren hervormen en fraude met uitkeringen hard aanpakken.

Het Hausner-plan is door analisten positief ontvangen. In de leeftijdsgroep van 55 tot 65 werkt in Europa gemiddeld 45 procent van de mensen, in Polen is dat 24 procent. Maar, zeggen de analisten eensgezind, het plan komt te laat. Want ook als de bezuinigingen helemaal worden uitgevoerd, zal de staatsschuld volgend jaar de in de grondwet verankerde limiet – 60 procent van het bruto binnenlands product (bbp) – overschrijden. ,,We moeten ons hierop mentaal voorbereiden'', zegt Rybinski.

In de Poolse media duikt vaak de vergelijking met Argentinië op: Polen zou hetzelfde lot wachten als dit geruïneerde Zuid-Amerikaanse land. Die angst is vooral gebaseerd op het recentelijk waardeverlies van de Poolse munt, de zloty.

Maar Rybinski vindt zo'n scenario onwaarschijnlijk. Want: ,,Als je het regeringsbeleid wegdenkt, gaat het eigenlijk best goed met de economie. Poolse bedrijven maken winst, ondanks de toestand van de wereldeconomie. De export neemt toe, de inflatie is laag. Het Poolse werkloosheidscijfer – 18 procent – is vertekend: onderzoek laat zien dat eenderde van de werklozen wel degelijk werkt. Zwart weliswaar, maar toch.'' Dit jaar wordt in Polen een economische groei van meer dan 3 procent verwacht.

Bovendien, zegt Rybinski, heeft Polen over het algemeen ,,een sterk en stabiel financieel systeem''. ,,Het treffen van maatregelen voor slechte leningen doen wij beter dan wie dan ook in Europa. De Centrale Bank is het afgelopen jaar immuun voor politieke invloed gebleken. Na eindeloze gevechten [de regering wilde bepaalde reserves aanbreken, red.] is zij niet aangetast.''

Het gaat niet slecht, maar met goed beleid had het nog veel beter kunnen gaan. De begrotingsplannen van de regering worden algemeen gezien als de slechtste in de jonge geschiedenis van de derde Poolse republiek. Officieel hanteert de regering voor dit jaar een begrotingstekort van 5,3 procent. Volgend jaar zal het tekort oplopen tot 45,5 miljard zloty (9,7 miljard euro), ofwel 6 procent van het bbp. In werkelijkheid is het tekort groter: niet alle bankleningen, bijvoorbeeld van pensioenfondsen, worden meegerekend door de regering.

,,Andere landen – Frankrijk, Duitsland, Tsjechië, Hongarije – kampen ook met problemen, maar zij gaan die volgend jaar aanpakken'', zegt Rybinski. ,,Wij niet. Sterker nog: wij maken de problemen volgend jaar groter. En het jaar daarop zijn alweer verkiezingen. Dan hoeven we helemaal niets te verwachten. We zijn te laat, het is een gemiste kans.''

Geen `Argentinië', maar wat dan wel? ,,Het functioneren van de Poolse staat zal ernstig in gevaar komen. Dat betekent in de praktijk dat wegen en gebouwen niet meer worden gerepareerd, want wegen en gebouwen staken niet. Belastingen zullen in één klap enorm worden verhoogd. Dat zal de al heel precaire groei verstikken. En dat zal ertoe leiden dat buitenlandse investeerders hun verlies nemen en vertrekken. Dat zie je nu al gebeuren.''

Het Hausner-plan kan, mits goed uitgevoerd, de pijn verzachten. Maar het is maar zeer de vraag of het plan door het parlement wordt geaccepteerd. Vooral binnen de eigen sociaal-democratische partij (SLD) groeit het verzet. Veel sociaal-democraten vinden de voorgestelde bezuinigingen ,,a-sociaal''. We stelen van de armen, zo klinkt het.

De SLD lijdt aan ,,een pseudo-linkse koorts'', zo schreef commentator Piotr Stasinski van dagblad Rzeczpospolita vorige week. De compassie van de sociaal-democraten wordt vooral gevoed door de vrees de volgende verkiezingen smadelijk te verliezen.

Regeringspartij SLD staat er al maanden belabberd voor in opiniepeilingen. Binnen de SLD wordt het Hausner-plan als ,,de nagel in de doodkist van de partij'' gezien.

Volgens Stasinski zal de SLD zijn laatste beetje betrouwbaarheid verliezen als ze de begroting van 2004, inclusief het Hausner-plan, onderuit haalt. De SLD danst ,,aan het graf van onze begroting en van onze kansen binnen de Europese Unie''.