Strijd opvolging Sjevardnadze begint

De wereld hecht zo veel waarde aan eerlijke verkiezingen in Georgië dat de OVSE-voorzitter en twee zware VS-delegaties naar Tbilisi togen.

,,Georgië heeft de ambitie in de eredivisie te spelen. Wel, dan moet het de Europese waarden accepteren. De beste dienst die Georgië zichzelf kan bewijzen is ervoor te zorgen dat we straks zeggen: deze verkiezingen waren eerlijk.''

Het was met veel waarschuwingen en schoten voor de boeg dat vorige week minister van Buitenlandse Zaken Jaap de Hoop Scheffer, als voorzitter van de OVSE (Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa) naar Tbilisi ging: Georgië gaat zondag naar de stembus, en erg eerlijk is het er bij verkiezingen nooit toegegaan. ,,Mijn boodschap hier is: de inzet is hoog, en dit is de kans een nieuw begin te maken'', aldus De Hoop Scheffer. En, doelend op het recente verkiezingsgeweld in Baku: ,,Wat we in geen geval willen is een Azerbajdzjaans scenario.''

Dat de Georgiërs een nieuw parlement kiezen, is te horen. Aan het uitwisselen van kwade verwijten. Aan de klachten over intimidatie van kandidaten. Aan hier en daar het geweld: aanhangers van de oppositie zijn in elkaar geslagen, kandidaten van de oppositie opgepakt. Elke dag wordt geprotesteerd, want de kieslijsten zijn onvolledig, veel namen ontbreken, veel andere staan er meer dan een keer op.

Nana Devdariani is voorzitter van de nationale kiescommissie. Ze is het pas net, want haar voorganger was partijdig en Devdariani, ombudsman, trad aan op voorspraak van de OVSE. Ze heeft sindsdien haar handen vol met het opschonen van de kieslijsten. Dat had zaterdag klaar moeten zijn, maar dat lukte niet: 31 oktober, vrijdag, is de nieuwe deadline.

Eerlijkheid is in de campagne ver te zoeken, zegt Devdariani in haar kale kantoor aan de centrale Roestaveli-boulevard in Tbilisi. ,,Iedereen gebruikt oneerlijke methoden. Hier heerst de overtuiging dat politici alles kunnen doen wat ze willen, iedereen beschuldigt, iedereen ontkent, iedereen probeert verwarring te stichten.'' Partijdiscipline bestaat niet: politici lopen makkelijk over naar een andere partij of richten een nieuwe op. ,,En iedereen roept al bij voorbaat: als we verliezen is er gefraudeerd. Dat kan omdat peilingen absoluut onbetrouwbaar zijn.''

Het politieke landschap is door al dat weglopen uit partijen gefragmenteerd – reden waarom Devdariani verwacht dat de regerende partij Voor een Nieuw Georgië zal winnen. Alle oppositiepolitici komen sowieso uit de stal van Sjevardnadze. Aan de verkiezingen voor de 236 zetels doen 39 partijen mee, twaalf op eigen kracht, de rest in negen coalities. Veel partijen zullen het parlement niet halen als gevolg van de kiesdrempel van zeven procent.

De peilingen mogen onbetrouwbaar zijn, dat Nino Boerjanadze hoge ogen gooit lijkt duidelijk. Nino Boerjanadze is voorzitter van het parlement. Ze leidt ook de Boerjanadze-Democraten. Zij is de gebeten hond van de regeringspartijen. Ze beschuldigen haar van hoogverraad – door in te stemmen met de terugkeer van 400.000 door Stalin naar Centraal-Azië verbannen Mescheten-Turken – en van samenwerking met de Russische geheime dienst die haar campagne zou financieren. Sjevardnadze vaart voortdurend uit tegen de vrouw die hij zelf parlementsvoorzitter heeft gemaakt. Hij hield haar onlangs voor dat politiek ,,zelfs voor een man'' al erg moeilijk is. Hij verweet haar ook het parlement niet meer bijeen te roepen. Waarop Boerjanadze fijntjes ,,een boer uit Oni'' citeerde die best wist waarom het parlement niet bijeen komt: omdat de wet geen zittingen toestaat binnen 40 dagen voor de verkiezingen. ,,Als een boer de wet beter kent dan de president, hoef ik niets te zeggen.''

Dat de inzet hoog is vonden ook de VS, die tot twee keer toe een zeer zware delegatie naar Georgië stuurden om bij monde van oud-minister James Baker, oud-stafchef Shalikashvili, senator John McCain en ex-onderminister Strobe Talbott te pleiten voor eerlijke verkiezingen. De Amerikanen, verwikkeld in een machtsstrijd met de Russen op de Kaukasus, zijn zo betrokken bij Georgië dat ze tweederde van de Georgische begroting betalen. De Georgiërs voelden zich echter niet vereerd met zoveel lesjes. ,,In Azerbajdzjan zouden zulke delegaties direct het land worden uitgeschopt. Zijn wij soms een Papoea Nieuw Guinea waar de banaan wettig betaalmiddel is?'', vroeg het blad Dilis Gazeti zich af. Een andere krant stelde dat lesjes uit Amerika overbodig zijn na het fiasco in Florida van de Amerikaanse presidentsverkiezingen.

Maar hoe hoog is de inzet eigenlijk? Georgië is een presidentiële republiek. Sjevardnadze beslist, alléén. Het land heeft niet eens een premier, en alle ministers worden door de president benoemd en ontslagen. Het parlement en de regering hebben geen enkele macht.

Zaza Gatsjetsjiladze, hoofdredacteur van het Engelstalige blad The Messenger: ,,De verkiezingen zijn belangrijk, omdat Sjevardnadze's termijn in 2005 afloopt en hij niet kan worden herkozen. Dit zijn dus generale repetities voor de presidentsverkiezingen van 2005. Wie het nu niet redt, kan het in 2005 vergeten. Het gaat zondag om de sleutelfuncties.'' Anders gezegd: zondag begint in Georgië een machtsstrijd die tot 2005 zal gaan duren. Daarbij komt, aldus Gatsjetsjiladze, dat het parlement één ding wel kan: het kan met tweederde meerderheid de spelregels veranderen en de presidentiële republiek omzetten in een parlementaire republiek.

Georgië's ngo's (non-gouvernementele organisaties) zijn er zeker van dat het zondag tot geweld komt. Levan Ramisjvili, van het Liberty Institute: ,,We zijn bang dat de regering geweld gaat gebruiken om waarnemers van de ngo's en de oppositie uit de stembureaus te zetten. Deze verkiezingen zijn heel slecht voorbereid. Alle deadlines zijn gemist.'' De regering, zegt hij, heeft Georgiërs in het buitenland gemachtigd hun stem uit te brengen. ,,Er duiken nu opeens honderdduizenden Georgiërs op die straks ongecontroleerd gaat stemmen, op de regering natuurlijk. Heeft iemand ooit gehoord van Svetlogorsk? Dat moet in Oekraïne liggen. Daar blijken nu opeens héél veel Georgiërs te wonen.''

Ramisjvili en Tinatin Chidasjeli, van de ngo Vereniging van Jonge Juristen, gaan er van uit dat de oppositie zou moeten winnen. ,,De Georgiërs zijn boos. Omdat de helft van hen onder de armoedegrens leeft, omdat lonen laag zijn en niet worden uitbetaald. In Sjevardnadze hebben ze geen vertrouwen meer. Wat moet je met een man die over de overvolle gevangenissen zegt dat het jammer is dat we de doodstraf hebben afgeschaft en dat we onze gevangenen niet naar Siberië kunnen sturen?'' Sjevardnadze heeft alle macht, dus ook de macht om te manipuleren. ,,Dit is een gecentraliseerd land en alle spelers zijn door de president aangewezen.''

Devdariani is minder overtuigd. ,,Sjevardnadze is oud, de oppositie is jong. Maar Sjevardnadze volgt de democratische regels veel vaker dan de jonge oppositie. Die zegt: de democratie is goed als die in mijn voordeel werkt. Toegepaste democratie, zogezegd. Ik zeg dan: pas op wat je doet, als je leert een bus te besturen, leer het dan in een lege bus, niet in een volle.''