Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Economie

Knoeien met zwavelzuur en water

Teijin Twaron kon jarenlang de vraag naar de supersterke vezel Twaron niet aan en besloot de productiecapaciteit te verhogen. Nu is de groei licht gedaald. ,,Maar er is nog genoeg vraag om de hogere capaciteit te kunnen vullen.''

Het Japanse chemieconcern Teijin heeft precies op het juiste moment het voormalige Akzo-onderdeel Twaron Products overgenomen, producent van de supersterke zogeheten aramidevezel Twaron, die onder meer wordt gebruikt in remsystemen, kogelvrije vesten, helmen, optische kabels en autobanden. De Twaronvezel is stevig (vijf keer zo sterk als staal), hittebestendig en weegt bijna niks.

Akzo Nobel stak meer dan 0,5 miljard euro in de ontwikkeling van de Twaronvezel in de jaren zeventig, bouwde een proeffabriek en leed de aanloopverliezen van het in massaproductie nemen van de vezel in de jaren tachtig. Het Nederlandse chemieconcern vocht bovendien met de Amerikaanse concurrent DuPont – die exact dezelfde vezel ontwikkelde en die iets eerder dan Akzo op de markt bracht – een verbeten, geldverslindende patentenstrijd uit, die geen echte overwinnaar opleverde: beide bedrijven mochten hun eigen vinding blijven produceren.

Eind jaren negentig, toen de investeringen in Twaron zichzelf terug begonnen te verdienen, stootte Akzo zijn hele vezeldivisie af. Een meerderheidsbelang in de divisie, die werd omgedoopt in Acordis, kwam in handen van investeringsmaatschappij CVC. Die wilde Acordis aanvankelijk naar de beurs brengen, maar verklaarde later het bedrijf, als geheel of in delen, te willen doorverkopen.

Een koper voor Twaron was snel gevonden: het Japanse Teijin aasde er al jaren op en kocht het bedrijf eind 2000 voor een onbekende, maar naar verluidt zeer goede prijs. Zo goed dat CVC, die het geld goed kon gebruiken voor het doorvoeren van saneringen bij minder goed presterende onderdelen van Acordis, het bod niet kon weerstaan. Twaron paste goed in de vezeldivisie van Teijin, dat zelf al andere typen aramidevezels produceerde. De vezelpoot is, inclusief Twaron, goed voor ruim de helft van de 7 miljard euro omzet van Teijin, dat verder onder meer actief is in plastics en farmacie.

Teijin heeft nog geen moment spijt gehad van de aankoop. Terwijl de afzet van de meeste andere chemische producten kromp, maakte de vraag naar de Twaronvezel de afgelopen jaren een snelle groei door. De omzet van Twaron, die op het moment van de overname nog 200 miljoen euro bedroeg, kwam vorig jaar al boven de 250 miljoen uit. ,,Er worden de laatste jaren aan de lopende band nieuwe toepassingen voor de Twaronvezel ontwikkeld'', zegt productiemanager Wessel Bruining van de Twaronfabriek in Emmen, waar het Twaronpolymeer tot garen wordt gesponnen. ,,Dat heeft ertoe geleid dat we de vraag regelmatig niet konden bijbenen en dat de prijzen flink gestegen zijn.''

Zo veroorzaakte de `internethausse' in 2000 een kortstondige explosieve groei van de vraag naar Twaronvezels voor gebruik in kabels voor de aanleg van internet- en telecomnetwerken. Maar de hoge langetermijngroeicijfers komen vooral uit de auto-industrie, waar Twaronvezels gebruikt worden in plaats van asbest in remsystemen en in plaats van polyester en nylon in autobanden. Die worden daardoor hittebestendiger en slijten minder snel.

Om aan de stijgende vraag naar Twaronvezels te voldoen, besloot Teijin om de productiecapaciteit met 50 procent te verhogen tot 18.500 ton per jaar. De uitbreiding, die deze zomer werd afgerond, vergde een investering van 200 miljoen euro. Zowel de chemische fabriek van Teijin Twaron in Delfzijl als de spinnerij in Emmen werd uitgebreid. Het personeelsbestand groeide met 120 man tot 1.150.

De productie van Twaron begint in Delfzijl, waar uit onder meer chloor, natronloog en aniline geel polymeerpoeder gemaakt wordt. Dit halffabrikaat wordt in de spinnerij in Emmen opgelost in een zuurbad en vervolgens (in vloeibare toestand) door kleine gaatjes geperst, waardoor ragfijne draadjes ontstaan die daarna worden gedroogd en opgewikkeld. Aan het spinprocédé ontleent de vezel zijn sterkte.

Voor het gebruik van de Twaronvezel in bijvoorbeeld beschermende kleding en kogelvrije vesten wordt de tot garen gesponnen Twaronvezel in grote spoelen aan afnemers geleverd. Voor een toepassing zoals in remschijven worden de gesponnen vezels eerst nog tot pulp vermalen. Ook dat gebeurt in Emmen. ,,Eigenlijk is het spinnen vooral knoeien met zwavelzuur, op een gecontroleerde manier, en het verpulpen is hetzelfde met water'', zegt Bruining. ,,Om 18.500 ton Twaronvezel te kunnen produceren, gebruiken we circa 500.000 ton aan hulpstoffen. Die kunnen we gelukkig wel nagenoeg allemaal recyclen.''

De uitgebreide productiecapaciteit draait inmiddels op volle toeren en Bruining verwacht binnenkort een marktaandeel van 50 procent te halen. Nu heeft DuPont, dat hetzelfde type vezel onder de merknaam Kevlar verkoopt, nog 55 procent en Twaron 45. ,,Ondanks de forse uitbreiding van het aanbod zijn de prijzen tot nu toe niet gedaald'', aldus Bruining. ,,De jaarlijkse groei is weliswaar niet meer de 12 procent van een paar jaar geleden, maar toch nog altijd een procent of 8. Dus er is genoeg vraag om onze hogere capaciteit te kunnen vullen.''

En er is natuurlijk maar één andere producent van dit type aramidevezels, DuPont, die geen belang heeft bij een prijzenoorlog. ,,Maar onze voornaamste concurrenten zijn toch de makers van producten die Twaron kunnen vervangen. Zoals nylon en polyester, maar in sommige toepassingen bijvoorbeeld ook staal.''

Het nadeel van Twaron is dat het meestal een stuk duurder is dan de producten die nu gebruikt worden. ,,De Twaronvezel moet het dan ook vooral hebben van zijn functionaliteit. Die moet waarde toevoegen.'' Maar die extra eigenschappen moeten wel opwegen tegen de prijs, erkent Bruining. ,,De prijs van Twaron verschilt daarom ook per afzetmarkt, afhankelijk van de prijs van het materiaal waar we tegen moeten concurreren.''