Huivering trekt door het zakenleven in Rusland

De arrestatie van tycoon Chodorkovski dwingt westerse zakenlieden tot een adempauze. Even wachten tot het stof is neergedaald.

Paniek in Moskou. Gisteren hing de persdienst van het Russische pijpleidingmonopolie Transneft aan de telefoon. Vrijdag spraken we namelijk vice-president Grigorjev en die had zich enige vrijpostigheden veroorloofd over zakentycoon Chodorkovski en het Kremlin. Wat had hij precies gezegd? Konden we de tekst meteen opsturen? Het interview misschien vergeten? Het was allemaal heel onschuldig, susten we. En de pijpleidingen moeten nu even wachten, want Rusland rijkste zakenman zit achter de tralies.

Het is een indicatie van de huivering die gisteren door de Russische zakenwereld trok. Sinds de roebelcrisis van 1998 maakten de beurzen MICEX en RTS niet zo'n duikeling. Onder leiding van oliebedrijven Yukos en Sibneft, waarmee Yukos fuseert, kelderden de aandelen 7 en 10 procent respectievelijk. MICEX zette alle handel tijdelijk stil.

Ook de roebel dreigde even weg te zakken: de Centrale Bank kocht gisteren voor 550 miljoen dollar in om de koers te stabiliseren. Russische obligaties daalden tijdelijk vier procent. Een onstuitbare neerwaartse spiraal, somberde Boelat Karmov van Aton Brokerage 's ochtends. Die voorspelling werd meteen gelogenstraft door een licht herstel later op de middag. Vandaag krabbelen de Russische beurzen verder op. Een kleine knik in de koers zou overigens niemand verbazen. Na jaren van groei verwachtten analisten al langer een koerscorrectie.

Wel wekt de arrestatie bedenkingen over het Russische investeringsklimaat. De manier waaarop – een gewelddadige raid in de avondschemering op een besneeuwd Siberisch vliegveld – doet Ruslands zakenlieden huiveren. Willen de geheim agenten die Poetin naar het Kremlin haalde de privatiseringen terugdraaien en de rijkdom herverdelen? Dat Aleksander Volosjin, chefstaf van het Kremlin, vandaag zegt dat de ,,verandering van de elite goed op koers ligt'', stelt nauwelijks gerust. Poetin moet zich nú uitspreken, eisten drie zakenlobby's gisteren. En Poetin sprak, al zei hij niet wat men wilde horen. Het recht moest zijn loop hebben. ,,Anders leren en dwingen we nooit iemand zijn belastingen te betalen en wint de georganiseerde misdaad.''

Maar geen enkele Russische zakenman heeft schone handen, dus verlaat Russisch kapitaal sinds de zomer al in recordtempo het land. Een markante ommezwaai, want afgelopen jaren keerden de miljarden uit Cyprus, Zwitserland en Gibraltar aarzelend terug naar het moederland. Begin dit jaar was er bijna een hoera-stemming: Rusland registreerde een instroom van kapitaal: 3,7 miljard. Dat werd in het derde kwartaal een uitstroom van 7,7 miljard.

Ook voor westerse investeerders is het tijd voor een denkpauze. De oorlog tegen Yukos belicht wat ze eigenlijk wel wisten: in Rusland is het enige dat hun investeringen beschermt het veranderlijk staatbelang, niet wetten, waarborgen of onafhankelijke rechters. Multinationals en financiers verdrongen zich het afgelopen jaar om een aandeel in de Russische zakenimperia te kopen. Moody's verklaarde begin deze maand Rusland veilig voor pensioenfondsen. Econoom Jevgenni Jasjin stelt dat Moody's ,,of de kredietwaardigheid van Rusland weer moet verlagen of zijn geloofwaardigheid verliest''. Moody's zelf ziet dat anders. De arrestatie verandert niets, zo laat het weten. En dat is het refrein van de westerse investeringsfondsen.

De val van oligarchen als Chodorkovski is voor westerse investeerders op voorhand geen drama. Oligarchen gedijen in een klimaat waarin badhuisbezoek met topbureaucraten en steekpenningen de doorslag geven. Hoewel het nu in hun belang is hun zakenimperia transparanter te maken om investeringen van buiten te trekken, zijn ze vaak een rem op de hervormingen. Oleg Deripaska, sterk in de auto-industrie, probeerde westerse aandeelhouders in houtbedrijf Ilim Pulp deze zomer met een gekocht vonnis en een gewapend privé-leger uit hun fabriek te jagen. Tot Poetin hem belde en dreigde hem te `verpletteren'.

Wat betreft YukosSibneft: de uitverkoop aan Exxon of Chevron verdwijnt nu even achter de horizon. De leiding is volgens plan overgenomen door een `schaduwmanagement'. Yukos-insider Aleksander Sjochin zegt op radiozender Echo Moskvi dat de Yukos-miljardairs hun aandelen in een oogwenk kunnen zoekmaken in een draaimolen van off-shore bedrijven. Los van de drastische stap van nationalisatie, waarmee Poetin zijn eigen hervormingskoers zou vloeren, wordt het dus onderhandelen als het stof eenmaal is neergedaald.