`Samen verplicht in de spits'

Nederlanders zijn afhankelijker dan ooit van hun auto, concludeert het SCP. Een gesprek met onderzoeker Lucas Harms.

Het Sociaal en Cultureel Planbureau publiceert vandaag het rapport Mobiel in de Tijd: Op Weg naar een autoafhankelijke maatschappij, 1975-2000.

We kunnen niet meer zonder auto?

,,Daar komt het eigenlijk wel op neer. We hebben steeds minder vrije tijd, werken meer, delen de zorg voor het gezin met onze partner. Er is eigenlijk maar één vervoermiddel dat dan efficiënt is: de auto.''

Het openbaar vervoer is geen alternatief?

,,Amper. Sinds 1975 is de reisduur van een Nederlander per auto gemiddeld gestegen van 3 uur naar 4,5 uur per week. Het openbaar vervoer is ongeveer gelijk gebleven met één uur per week.''

Maar reizen met het openbaar vervoer is toch juist efficiënt? Je kunt lezen of werken terwijl je je verplaatst.

,,Ja, maar het tijdsverlies weegt daar niet tegenop. Vergeet ook niet dat de auto steeds comfortabeler geworden is met cd-speler en handsfree bellen. Ook daar kun je steeds meer doen terwijl je reist.''

De spits is nu veel drukker dan 25 jaar geleden. Hoe kan dat?

,,O.a. doordat meer mensen zijn gaan werken, vooral vrouwen.''

Maar de aan arbeid bestede reistijd is sneller toegenomen dan de eigenlijke arbeidsduur. ,,Dat komt doordat mensen verder van hun werk zijn gaan wonen en meer in deeltijd werken.''

De ochtendspits is harder gegroeid dan de avondspits, hoe kan dat?

,,Parttimers beginnen vaak tegelijk met de fulltimers: 's ochtends vroeg. Ze gaan wel eerder naar huis, daarom is de omvang van de avondspits minder snel gestegen.''

In de ochtend- en avondspits zit steeds meer huishoudelijk verkeer. Wie zijn dat?

,,Dat zijn mensen die vóór hun werk de kinderen naar school of kinderdagverblijf brengen.''

Kunnen ze hun kinderen niet eerder of later brengen?

,,Dat kan dus heel vaak niet. Breng je je kind te vroeg, dan is het kinderdagverblijf nog niet open. Kom je 's avonds te laat, dan krijg je vaak een boete. Mensen die kinderen op de crèche hebben, kunnen dus gewoon niet anders: ze zitten verplicht in de spits, allemaal tegelijk. Er zijn genoeg wegen in Nederland, maar ze worden te veel op dezelfde tijden gebruikt.''

De tijden van de spits zijn niet veranderd in 25 jaar?

,,Amper. De drukste tijden liggen nog steeds van 7.45 tot 8.30 uur,

de avondpiek tussen 17.00 en 17.15.''

Flexibeler werktijden en flexibeler openingstijden van winkels halen niets uit zolang de kinderdagverblijven rigide openingstijden blijven handhaven?

,,Dat heb ik niet specifiek onderzocht. Maar je zou die conclusie kunnen trekken. Overigens speelt ook het thuiswerken nog geen grote rol in de beperking van mobiliteit.''

Zou rekeningrijden een oplossing kunnen bieden?

,,Nou, ik denk het dus niet voor de groep die op die vaste tijden naar het kinderdagverblijf moet.''

In de avondspits zit veel recreatief verkeer. Wie zijn dat?

,,Vrije tijd is minder een exclusief weekendverschijnsel geworden. Mensen recreëren tegenwoordig ook meer door de week en in de avonduren. Er zijn ook meer ouderen die in de middag en avond op pad zijn. Maar je kunt ook denken aan alleenstaande jongeren die na hun werk op weg zijn naar een etentje.''

De vrije tijd neemt af, de reistijd voor vrije tijd neemt toe, zo heeft u ontdekt. Is dat geen paradox?

,,Nee. Je zou kunnen zeggen dat mensen, omdat ze minder tijd hebben, die tijd kwalitatief beter willen besteden. Dus: liever flitsend verderop dan saai dichterbij huis. Je kunt denken aan pretparken, skibanen, tweede huizen in de provincie, megabioscopen buiten de stad, etc.''

Hoe zien jullie de toekomst? Over veertig jaar nóg eens tien maal zoveel auto's?

,,Zo somber zien wij het niet in. De groei van het autobezit heeft zijn hoogste vlucht wel gehad. Den Uyl zei in de jaren zeventig: `iedere arbeider heeft recht op een auto'. Dat ideaalbeeld is min of meer verwezenlijkt. Er zit dus een plafond aan. Aan de andere kant: de tweede en derde gezinsauto rukken nog wel op. Ook de individualisering van de samenleving zal nog wel doorzetten. Daardoor worden mensen afhankelijker van externe contacten.''

We zijn dus op weg naar een auto-afhankelijke samenleving, zo luidt althans de titel van uw onderzoek.

,,Ja, maar niet onomkeerbaar. Er is nog geen totale afhankelijkheid van de auto. Kijk naar Amerika. Daar is iedereen ermee verkleefd. Zover zijn we hier nog lang niet.''