Straf op maat

Mark Taimanov vertelde laatst in een interview met de Russische schaakjournalist Sergei Bistrov dat de patriarch van het sovjetschaak Michail Botwinnik de gewoonte had nauwkeurig afgewogen straffen uit te delen als iemand iets had gedaan dat hem niet beviel. De een zou hij twee maanden geen hand meer geven, een ander ging een half jaar in de ban en zware delinquenten kregen levenslang. Taimanov kreeg in 1952 twee maanden. In hun partij in het kampioenschap van de Sovjet-Unie, de eerste die Taimanov in zijn leven speelde tegen de bewonderde wereldkampioen, had hij omstreeks de twintigste zet remise aangeboden. Botwinnik antwoordde dat een remise voor de dertigste zet goedgekeurd moest worden door de wedstrijdleider. Wat hij zelf over het aanbod dacht zei hij niet.

Taimanov deed een zet, die zeer sterk was, en ging wandelen. Terug aan het bord zag hij dat Botwinnik nog steeds nadacht. Die keek toen op en zei dat hij geen bezwaar meer had tegen de remise.

Ondanks zijn enorme bewondering voor Botwinnik had Taimanov intussen wel begrepen dat hij heel goed stond en nu gebruikte hij zelf de wedstrijdleider Igor Bondarevski als excuus om het remiseaanbod niet aan te nemen. Hij ging naar Bondarevski toe en vertelde wat er gebeurd was. Bondarevski was geen vriend van Botwinnik en nam met veel genoegen het besluit dat er doorgespeeld moest worden.

Taimanov won die partij en werd voor twee maanden in de ban gedaan, maar daarna werd hij weer goede vrienden met de man die hij in dat interview nog steeds vol bewondering The Teacher noemt.

Hoewel Taimanov toen hij in 1971 met 6-0 van Fischer verloor zwaar gestraft werd door de sovjetautoriteiten, koestert hij geen wrok tegen het systeem. Hij vertelt over het kandidatentoernooi in Zürich in 1953, toen het voor de sovjetdeelnemers taboe was om van Smislov te winnen, en over het interzonale toernooi in Stockholm 1952, toen zo'n taboe gold voor overwinningen op Kotov. Dat waren de vlekjes op het systeem, maar als `zoon van het systeem' is hij toch vooral dankbaar voor de mogelijkheden die het hem bood om zich te ontwikkelen tot een kandidaat-wereldkampioen en tot een concertpianist met internationale faam.

Toen het sovjetsysteem instortte, dacht ik dat het niet lang zou duren voor het gedaan zou zijn met de schaaksuprematie van de voormalige sovjetrepublieken. Wie zou de trainers voortaan betalen en wie zou dan de jonge talenten opleiden? Zo makkelijk bleek de schaakcultuur daar toch niet om te brengen. Commerciële bedrijven zijn nu de sponsors van de schaakclubs en jonge talenten bloeien als vanouds.

In het Europese landenkampioenschap in Plovdiv was de overmacht van de Russen groot en ze konden het zich permitteren om voor de laatste ronde tegen Wit-Rusland een 2-2 gelijkspel af te spreken dat ze na acht minuten spelen effectueerden. Het was de enige wedstrijd die ze niet wonnen.

Wit Svidler (Rusland)-zwart Shirov (Spanje), Plovdiv, tweede ronde

1. e2-e4 c7-c6 2. d2-d4 d7-d5 3. e4-e5 Lc8-f5 4. Lc1-e3 Dd8-b6 5. Dd1-c1 Een methode die geïntroduceerd is door Kasparov. Hij kreeg er tegen Shirov in de match Rusland - Rest van de Wereld, Moskou 2002, goed spel mee na 5...e6 6. c4 Pe7 7. c5 5...Pg8-h6 6. Pg1-f3 e7-e6 7. Pb1-d2 c6-c5 8. Pd2-b3 Pb8-d7 9. d4xc5 Pd7xc5 10. Pf3-d4 Ph6-g4 Voorzichtiger was 10...a6. Ook dan zou wit zwarts rochade kunnen verhinderen, maar onder veel minder gunstige omstandigheden: 11. Lxh6 Pxb3 (11...gxh6 12. Pxf5 is goed voor wit) 12. axb3 Dxd4 13. Lb5+ Kd8 14. Lxg7 en nu is waarschijnlijk 14...Tg8 het beste. 11. Lf1-b5+ Ke8-d8 12. 0-0 Pg4xe3 13. Dc1xe3 Lf5-g6 14. Tf1-d1 Kd8-c7 15. c2-c4 Met zijn koning in het midden is het al heel slecht gesteld met zwart. 15...d5xc4 16. Lb5xc4 Gezien wits volgende zetten lijkt dit tempoverlies en daarom was 16. Pd2 waarschijnlijk nog sterker. 16...Ta8-c8 17. Pb3-d2 Kc7-b8 18. Lc4-b5 a7-a6 19. Lb5-e2 Pc5-a4 20. Pd2-c4