Mensen en beren

Een drietal opmerkingen bij het verhaal door Hendrik Spiering over de oudste Homo sapiens in Europa gevonden (`Beren en mensen', W&O, 11 oktober).

1. De datering van de schilderingen in de Grotte Chauvet (volgens Spiering 32.000 jaar oud) wordt sterk betwijfeld. Een ouderdom van 15.000 jaar lijkt waarschijnlijker. Bij zo'n spraakmakend oude datering kun je niet afgaan op een laboratoriumbepaling door één (Frans) laboratorium, dat bovendien in het geval van de Spaanse grot Candamo er 15.000 jaar naast heeft gezeten. Een contra-expertise is tot nu toe voor Chauvet geweigerd. Ook op grond van de stijl lijkt Chauvet veel jonger. Stijl is een gevaarlijk criterium voor datering , maar bij elkaar gevoegd is er voldoende reden voor twijfel.

2. In het artikel wordt gesproken over een mogelijke beercultus in Chauvet en nu dan kennelijk ook in de Oase-grot in Roemenië. De onderzoeksleider in Chauvet, Jean Clottes, is een voorstander van die theorie (dat verkoopt beter, net zo als het door Clottes weer opgerakelde idee van sjamanisme als verklaringen van grotkunst). Maar voor een berencultus of beer-cultuur in het paleolithicum is geen enkel bewijs gevonden dat een wetenschappelijke toets doorstaat, integendeel. Ook in Chauvet, waar een berenschedel op een rotsblok is gevonden, is daar geen sprake van. Tijdens een recent holenberensymposium vertelde Michel Philippe, een gerenommeerd paleontoloog die de beren van Chauvet heeft onderzocht, dat die berenschedel gemakkelijk op dat rotsblok gespoeld kan zijn. Ook kan een toevallige prehistorische voorbijganger die schedel opzij gelegd hebben, maar dat is nog geen berencultus.

3. Weliswaar is de oudste gevonden `kunst' in Europa zo'n 35.000 jaar oud, maar dat die lijkt `op te duiken' kan even goed zijn oorzaak vinden in het feit dat we de oudere `kunst' niet meer vinden, omdat die b.v. van hout was, of in zand of klei of geschilderd maar buiten grotten en dus niet bewaard is gebleven. `Kunst' heb ik overigens tussen aanhalingstekens gezet, omdat er natuurlijk wel heel veel, maar wetenschappelijk gezien geen serieus te nemen verklaringen over de bedoeling van die creatieve uitingen zijn. Er zijn mij tenminste 11 verklaringen van grotkunst uit de literatuur bekend. Maar alle missen een wetenschappelijk fundament. Het zijn geen toetsbare hypothesen. Het onderzoek van grotkunst lijkt vaak meer op religie dan op wetenschap.