Nu ook vrouwen in Schaatsmuseum

De Leeuwardense Jikke Gaastra was in 1912 de eerste vrouw die een Elfstedenkruisje kreeg. Getooid met een donkere bontmuts en aan de schaatsstok met broer Jelle kwam ze tot 20 kilometer van de finish. Op advies van het bestuur moesten zij en andere rijders in de voorlaatste halte Sneek stoppen, omdat het ijs te slecht was. Janna van der Weg was de eerste vrouw die de 220 kilometer lange monstertocht wist te voltooien. Ook zij reed met haar broer, Jan.

Het was kenmerkend voor de positie van vrouwen in de schaatsklassieker: vrouwen reden in het kielzog van broer, vader of andere mannen. De rol van vrouwen in de `Tocht der Tochten' is lang onderbelicht geweest, oordeelt Gauke Bootsma van het Eerste Friese Schaatsmuseum in Hindeloopen.

Daarom richtte hij twee nieuwe vitrines in, waar aan de hand van foto's, stempelkaarten, medailles en allerlei persoonlijke attributen een overzicht wordt gegeven van vrouwelijke deelnemers aan de Elfstedentocht. De tentoonstelling werd onlangs geopend.

Zo is er een aardewerk wandbord te zien, waarop Jikke Gaastra en haar broer staan afgebeeld. Het werd vervaardigd in de pottenbakkerij Aurora uit Workum, de eerste in ons land die herinneringsborden in productie nam. Van de zestien Elfstedentochten die tot nog toe zijn verreden, waren er maar drie waar geen vrouw aan de finish verscheen: die van 1909 (de eerste), en de barre tochten van 1929 en 1963.

Een aparte vitrine is gewijd aan Lenie van der Hoorn uit Ter Aar, de eerst aankomende vrouw in 1985, toen de wedstrijd voor het eerst voor vrouwen werd opengesteld. ,,Zij reed toen twee uur sneller dan het record dat winnaar Jeen van den Berg in 1954 op zijn naam schreef'', vertelt Bootsma.

Van der Hoorn won dertien keer de alternatieve Elfstedentocht, is werelduurrecordhoudster (31 kilometer en 212,59 meter) en schreef diverse andere tochten als de Oldambtrit, de `100 van Earnewâld' en de Veluwemeertocht op haar naam. ,,Ze is de koningin van de lange afstand, maar haast niemand kent haar'', zegt Bootsma. Geheel onterecht, vindt hij. Vandaar de speciale aandacht die zij kreeg.

Het Elfstedenbestuur besloot na de laatste tocht van 1997 om mannen en vrouwen voor de wedstrijd niet meer gelijktijdig te laten starten. De mannen vertrekken voortaan om 5.20 uur, de vrouwen een kwartier later. Direct daarna wordt de baan vrijgegeven voor de tochtrijders. De toekomstige zeventiende editie van de Elfsteden heeft hiermee voor het eerst een aparte wedstrijd voor vrouwen en zal dus ook voor het eerst een officiële winnares hebben.

    • Karin de Mik