De lange nasleep van de moord op André Cools

Twaalf jaar na de moord op de populaire politicus André Cools hoopt België een streep te zetten onder een troebel verleden. De rechters horen de komende weken maar liefst 400 getuigen.

De parkeerplaats naast het appartementengebouw in Luik waar de Waalse politicus André Cools op 18 juli 1991 werd gedood, is een ideale plek voor een sluipmoord. De twee Tunesische huurmoordenaars hadden alle kans hem in de bosjes op te wachten en zich na hun daad langs een steile helling uit de voeten te maken.

De moord vond vlak voor half acht 's morgens plaats, toen 64-jarige de Luikse socialistenleider en zijn levensgezellin in hun auto wilden stappen. ,,Cools was een aimabel man en niet de megalomane mythe die men van hem maakte'', zegt een buurman. Vanaf het balkon zag hij Cools' lijk op het plaveisel liggen. De jonge Tunesische daders werden in 1998 door een rechter in Tunis tot 20 jaar cel veroordeeld, nadat twee jaar eerder een anonieme getuige was opgedoken.

Vanmiddag begon in Luik het proces voor een juryrechtbank tegen nog eens acht verdachten, onder wie vermoedelijke opdrachtgevers of tussenpersonen. Hoofdverdachte Alain van der Biest, die altijd heeft ontkend, ontbreekt op het proces. De 58-jarige ex-minister pleegde vorig jaar maart zelfmoord, nadat justitie had bekendgemaakt dat hij zou worden vervolgd. Van der Biest zou Cools hebben laten liquideren, omdat zijn politieke carrière gevaar liep.

De andere verdachten komen uit het Luiks-Italiaanse maffiamilieu. Onder hen Verbiests secretaris, ex-rijkswachter Richard Taxquet (45), en Verbiests chauffeur/bodyguard Guiseppe `Pino' di Mauro (58). De meesten ontkennen en wijzen naar Van der Biest. Maar de Tunesische huurmoordenaars, die dachten dat ze een drugscrimineel moesten liquideren, hebben bij een confrontatie enkelen van hen herkend, onder wie Pino Di Mauro.

Het onderzoek naar de geruchtmakende moord op André Cools, die ook vice-premier van België was, duurde twaalf jaar. Ruzies, jaloezie en tegenwerking in het justitie- en politie-apparaat hebben, net als in de kindermoordzaak-Dutroux, tot enorme vertraging geleid. ,,De onderzoekers volgden links en rechts sporen om niet bij Van der Biest te hoeven uitkomen'', zegt zoon Marcel Cools. Hij heeft een advocatenpraktijk in Flemalle, het dorp bij Luik waar vader André Cools tot aan zijn dood burgemeester was. ,,Er was politieke druk'', zegt hij.

De zaak had in juli 1992 opgelost kunnen worden. Toen meldde zich Carlo Todarello, een zware jongen en aangetrouwde familie van Taxquet, zich bij de jonge Luikse onderzoeksrechter Veronique Ancia. Todarello, kroongetuige én verdachte, zei in opdracht van Taxquet en Di Mauro naar huurmoordenaars te hebben gezocht. Volgens Todarello was het ,,vooral de politie'' die zijn spoor niet wilde volgen, omdat de ex-agent Taxquet daar nog veel vrienden had.

Onderzoeksrechter Ancia verschoof tot woede van sommige politici het onderzoek in de richting van illegale partijfinanciering. De Agusta-affaire over een bestelling van Italiaanse helikopters met smeergelden voor partijkassen kwam aan het licht, waarbij niet alleen de Parti Socialiste maar ook de Vlaamse socialisten waren betrokken.

De voortgang werd ook vertraagd doordat een onderzoeksrechter in een ander district, Neufchâteau, zich er mee ging bemoeien. Hij was een aandelenzwendel op het spoor, waarbij Taxquet, Di Mauro en Todarello verdachten waren. Mogelijk was er een link met de zaak-Cools. Maar zijn Luikse collega Ancia was niet overtuigd. In 1994 beslechtte het Hof van Cassatie de hevige ruzie tussen beide parketten door het dossier uit Neufchâteau weg te halen.

Van der Biest had genoeg persoonlijke motieven om zich te ontdoen van Cools, die zijn ontdekker en mentor was geweest. Cools had hem gewaarschuwd voor de ,,gekken'' die hij om zich had verzameld en ook voor zijn drankverslaving. Bovendien had hij aangekondigd na de zomervakantie met onthullingen over malversaties te komen. Dat kan verklaren dat hij vóór de vakantie werd vermoord.

Van der Biests medewerkers hadden ook een motief, want zij zagen zich bedreigd in hun duistere zaakjes. Volgens Todarello was Cools op de hoogte van de aandelenzwendel. De medewerkers van Van der Biest bezochten met hun revolvers op zak ook ondernemers om bijdragen voor de verkiezingscampagne van hun minister te eisen. Van der Biest gaf deze afpersingspraktijken later toe.

,,In de Luikse PS heerste een klimaat van haat'', zegt ex-partijsecretaris Maurice Demolin. De directeur van de Luikse Hogeschool was jarenlang de naaste medewerker van Cools en schreef een boek over de moordzaak. Als schepen in het college van Grace-Hollogne werkte hij lang met burgemeester Van der Biest.

,,Er waren in de Luikse partij-afdeling twee clans'', aldus Demolin. En nog altijd zijn er de coolsiens en de anti-coolsiens. Cools (`de laatste PS-leider zonder diploma') maakte in de jaren tachtig vijanden met de financiële sanering van de failliete stad en hij had zich volgens Demolin voorgenomen financiële malversaties van partijbonzen aan te pakken. Een prominente anti-coolsien was ex-senator Guy Mathot, wiens naam in het Agusta-schandaal werd genoemd, maar tegen wie nooit iets werd bewezen. Onlangs maakte Mathot een curieuze comeback met z'n verkiezing tot Luiks partijleider.

Een andere prominente PS'er, de huidige Waalse minister van Landbouw, José Happart, mengde zich op heel bizarre wijze in het moordonderzoek. Hij meldde zich bij de onderzoeksrechter met financiële documenten die Cools in een kwaad daglicht stelden, maar die bij nader onderzoek vervalsingen bleken. Happart had op voet van oorlog geleefd met Cools, omdat deze hem niet steunde om burgemeester van Voeren te blijven toen daar de taalstrijd oplaaide.

Mathot en Happart zijn getuigen in het assisenproces. Marcel Cools sluit niet uit dat beiden een rol in de moord op zijn vader hebben gespeeld. Hij hoopt dat het proces, waarin de komende twee maanden ruim 400 getuigen worden gehoord, meer duidelijkheid brengt. Sommige PS-kopstukken vrezen dat een nieuwe beerput open gaat. ,,Er zijn personen geweest die de gekte van Van der Biest hebben aangemoedigd'', meent Marcel Cools.