Hoe pakt een conservatief de crisis aan?

De overheid moet onnodige taken radicaal afstoten, en ernstige problemen op het gebied van veiligheid en immigratie hard aanpakken. Dit is volgens Bart Jan Spruyt en Michiel Visser het recept om de huidige malaise in Nederland te overwinnen.

Het is niet overdreven om te zeggen dat Nederland in een crisis verkeert. Een serie samenhangende problemen plagen ons land:

Een golf van geweld en criminaliteit;

Etnische spanningen;

Een te grote, te dure, te inefficiënte publieke sector;

Verval van het onderwijs en verplatting van het maatschappelijk leven;

Een falende politieke en maatschappelijke elite.

Een verstikkende politieke correctheid en een bevooroordeelde, subjectieve, kwaliteitsarme media versterken deze problemen, en maken het moeilijk om problemen – laat staan oplossingen – bespreekbaar te maken. Deze problemen hebben gemeenschappelijke oorzaken, die niet los gezien kunnen worden van het hierboven beschreven proces van cultureel en intellectueel verval. Wie zich blind staart op geïsoleerde politieke problemen, of de schuld van Nederlands verval en verloedering uitsluitend wil geven aan `buitenlanders', de gevestigde politieke partijen, of aan welke afzonderlijke factor dan ook, versimpelt de complexe problematiek en weigert in eigen boezem te kijken. Om Pim Fortuyn aan te halen: ,,Slechte overheid, maar ook slechte burgers!''

Conservatieven lokaliseren de bronnen van de `Nederlandse crisis' in een lang en ingewikkeld historisch proces van filosofisch en maatschappelijk verval. Om dat proces te keren is een lange weg van cultureel herstel en een omvangrijk educatief programma nodig. Maar er zijn ook praktische oplossingen om dit verval tegen te gaan.

Allereerst is het nodig dat de taken van de overheid worden herijkt. De staat moet sterk worden ingekrompen om burgers meer eigen verantwoordelijkheid te geven, en daarmee te dwingen tot volwassenheid en zelfstandigheid. Daarbij zien conservatieven twee fundamentele alternatieven: een samenleving met hoge belastingen, een grote overheid en minder verantwoordelijkheid voor de samenleving. Of het tegendeel: een samenleving met lage belastingen, een kleine overheid, en meer verantwoordelijkheid voor de samenleving. Volgens conservatieven levert de eerste variant minder actieve en zwakkere burgers, families en verenigingen op, en de tweede variant, die het conservatisme voorstaat, het tegendeel.

Conservatieven zien de staat als noodzakelijk en tegelijk gevaarlijk. Noodzakelijk omdat de staat de meest efficiënte manier is om sociale orde te handhaven, een bepaald territorium te verdedigen tegen buitenlandse dreigingen, en tegelijkertijd politieke controle uit te oefenen over de handhavers van de vrede en veiligheid.

Gevaarlijk omdat de staat, die bovendien door onvrijwillige bijdragen wordt gefinancierd, een vorm van machtsconcentratie betekent die met het oog op de aard van de menselijke natuur aan grote risico's is verbonden. In de westerse beschavingstraditie is lang nagedacht over de spanning tussen de noodzaak van gezag en de mogelijkheid van misbruik van datzelfde gezag.

De geformuleerde oplossing is geweest om de staatsmacht te beperken volgens constitutioneel recept, en verantwoordelijkheden zorgvuldig te verdelen tussen het gezin, de in groepen verenigde burgers van het maatschappelijk `middenveld', en de uit gemene middelen gefinancierde overheid. De staatsmacht moet altijd beperkt in aard en omvang zijn: limited government dus – en die beperkingen moet de overheid zichzelf opleggen, door een constitutie te formuleren, daarin haar taken beperkt op te sommen, en zichzelf vervolgens strikt aan deze constitutionele beperkingen te houden. Dit is een standpunt dat veel met de mond wordt beleden, maar waar in de praktijk weinig van terecht komt, zoals we alleen al aan de enorme groei van de publieke sector in de afgelopen vijftig jaar kunnen afleiden.

Aan de andere kant geldt dat de staat een aantal belangrijke taken uitvoert waarvoor zij bij uitstek geschikt is: het handhaven van de veiligheid en de wet, en het verdedigen van ons land tegen buitenlandse bedreigingen. Volgens conservatieven doet de Nederlandse overheid aan de ene kant allerlei dingen die zij beter zou kunnen laten, en aan de andere kant – en wellicht ook daardoor – faalt zij in het uitvoeren van haar kerntaken.

Het recept? Het radicaal afstoten van onnodige taken, en het hard aanpakken van de ernstige problemen op het gebied van veiligheid en immigratie.

Terug naar de kern dus. En dus niet omdat dit 'doelmatiger' zou zijn of beter te financieren, maar omdat de filosofische kern van de idee van een goede staat vereist dat zij slechts een beperkt aantal taken uitvoert, en de rest overlaat aan de burger, vaak verenigd met medeburgers.

Dit betekent dat de overheid zich bovenal bezig moet houden met drie belangrijke aangelegenheden: defensie (externe veiligheid), politie (interne veiligheid), en het handhaven van wetten en regels door het justitiële systeem. Dat zijn de kernactiviteiten van de overheid, en voor deze posten moet dus altijd voldoende geld worden uitgetrokken. Bezuinigingen op het rechterlijk apparaat, het leger, of de politie dienen niet aan de orde te komen voordat niet-essentiële posten zijn wegbezuinigd.

Nederland dient een sterk, modern defensieapparaat te hebben dat niet alleen in staat is Nederland zelf te verdedigen tegen (buiten- én binnenlandse) staatsvijanden, maar ook een substantiële bijdrage moet leveren aan de internationale veiligheid.

Dat Nederland ogenschijnlijk relatief veilig is, komt doordat de Amerikanen via de NAVO de internationale vrede bewaken. Het zou daarom niet meer dan normaal zijn dat Nederland iets terugdoet voor de Amerikaanse bondgenoten. Wij hadden bijvoorbeeld deel moeten nemen aan de oorlog tegen Saddam Hussein.

Hetzelfde geldt voor politie en justitie. Er moeten voldoende politieagenten en rechters zijn, en voldoende capaciteit in de gevangenissen. In plaats van bezuinigen, lijkt het er sterk op dat de overheid de investeringen in veiligheid en rechtshandhaving moet opvoeren.

Bart Jan Spruyt en Michiel Visser zijn respectievelijk directeur en bestuurslid van de Edmund Burke Stichting. Dit artikel is een bewerking van de onlangs verschenen brochure `De crisis in Nederland en het conservatieve antwoord'.

WWW.NRC.NL/DISCUSSIE : Helpt de conservatieve aanpak Nederland er weer boven op?