Europese subsidies sturen goudgele handel

Een Nederlandse ambtenaar van de Europese Commissie is aangehouden wegens mogelijke betrokkenheid bij graanfraude. Tien jaar geleden was er met voorkennis nog flink te scoren.

Bierbrouwers, brood- en banketbakkers, molenaars, telers, handelaren. Alleen al in Nederland zijn in de teelt, handel en verwerking van granen circa 33.000 bedrijven actief. En dan is Nederland nog een kleine speler binnen de Europese Unie. De grote graanlanden zijn Frankrijk en Duitsland. Het is dan ook met name Frankrijk dat gisteren in het nieuws kwam in verband met een grootscheepse graanfraude. De Belgische politie heeft acht personen aangehouden wegens mogelijke betrokkenheid hierbij. Van die acht personen waren er zes in Parijs gevestigd. De andere twee werden aangehouden in Brussel, en een daarvan was een Nederlandse ambtenaar werkzaam bij de Europese Commissie. Verder werden er invallen gedaan bij graanhandelaren in Rotterdam en Parijs.

De landen van de Europese Unie produceren jaarlijks circa 200 miljoen ton granen – met name tarwe en in mindere mate gerst, haver, rogge en snijmaïs. Het gebied rond Parijs, het Bassin Parisien, staat bekend als een `graanschuur'.

Nederland produceert 1,4 miljoen ton granen per jaar, maar verwerkt drie keer zoveel. Dat heeft te maken met de belangrijke internationale handelspositie van Rotterdam, en in mindere mate Amsterdam. Meer dan de helft van de Europese granen wordt verwerkt in diervoeder, een kwart is bedoeld voor menselijke consumptie, eentiende wordt verwerkt in producten buiten de voedselsector. Van de totale productie blijft 90 procent binnen de EU. De rest wordt geëxporteerd.

De fraudezaak zou met name om die export handelen. Wil een graanhandelaar iets op de wereldmarkt afzetten, dan moet hij daarvoor een exportvergunning aanvragen in Brussel, legt een woordvoerder van het Produkschap Granen, Zaden en Peulvruchten in Den Haag uit. ,,Hij geeft aan hoeveel hij wil uitvoeren, en rekent voor zichzelf uit op hoeveel subsidie hij in principe recht heeft'', zegt hij. Die subsidie is gebaseerd op het verschil dat een graanboer zou krijgen op de Europese markt en wat hij daadwerkelijk krijgt op de wereldmarkt, waar de prijzen meestal lager zijn. Dat prijsverschil, de zogeheten overbruggingsprijs, kan fluctueren. Brussel bepaalt elke week de hoogte van die subsidie. Met voorkennis van die fluctuaties zou een graanhandelaar kunnen inspelen op marktontwikkelingen zodat die voor hem financieel gunstig uitpakken. Volgens het parket in Brussel zou het gaan om grote sommen geld die zijn verdiend. De in verdenking gestelde Nederlandse Commissie-ambtenaar zou prijsinformatie naar de graanhandel hebben doorgespeeld.

Volgens voorzitter G. van Noortwijk van de Koninklijke Vereniging Het Comité van Graanhandelaren in Rotterdam vallen die prijsverschillen tussen de Europese en wereldmarkt wel mee. ,,De prijzen liggen al jarenlang dicht bij elkaar'', zegt hij. Die prijs lag vorig jaar rond de 100 dollar (86 euro) per ton graan. Maar volgens de woordvoerder van het Productschap waren die verschillen tien jaar geleden nog ,,behoorlijk'' en zou er met voorkennis flink wat geld te verdienen zijn. Wanneer de fraude zou hebben gespeeld is door het parket in Brussel niet bekend gemaakt.

Van Noortwijk zegt te weten bij welk bedrijf in Rotterdam een inval is gedaan, maar wil de naam niet prijsgeven. ,,Het hoeft niet per se een Nederlands bedrijf te zijn, het kan ook een vestiging van een buitenlands bedrijf zijn.''

Wegens het droge weer afgelopen voorjaar en zomer zal de graanoogst in 2003 volgens schattingen uitkomen op 185 miljoen ton. Terwijl Europa jaarlijks zelf 192 miljoen ton nodig heeft. Daarom heeft de Europese Commissie in augustus de exportvergunningen voor onbepaalde tijd ingetrokken.