`Klein land kan goede voorzitter zijn'

Voordat Nederland volgend jaar voorzitter wordt van de Europese Unie, wacht eerst het voorzitterschap van de Raad van Europa. Topman Schwimmer: ,,Nederland is ambitieus.''

Nederland grossiert in 2003 en 2004 in voorzitterschappen van grote internationale organisaties. Als opmaat voor het belangrijke voorzitterschap van de Europese Unie, vanaf juli volgend jaar, neemt Nederland vanaf begin volgende maand voor zes maanden de leiding van de Raad van Europa over. Bovendien is Nederland nog tot eind dit jaar voorzitter van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE).

Erg opvallend zal het voorzitterschap van de Raad van Europa naar verwachting niet verlopen. Daarvoor opereert de organisatie te veel op de achtergrond. ,,Je zou kunnen zeggen dat de OVSE optreedt als brandweerman bij eventuele crisis, terwijl de Raad van Europa de brandpreventie op langere termijn doet'', zegt de secretaris-generaal van de Raad van Europa, de Oostenrijker Walter Schwimmer in zijn auto op weg naar Den Haag. Hij voert daar vandaag gesprekken met minister De Hoop Scheffer (Buitenlandse Zaken) en anderen ter voorbereiding van het Nederlandse voorzitterschap.

De Raad van Europa, die in 1949 door een aantal West-Europese staten werd opgericht, telt inmiddels 45 leden. Landen van Andorra tot Azerbadjzjan zijn lid. Slechts Wit-Rusland en Monaco (kandidaatlid) en het Vaticaan (dat alleen een waarnemer afvaardigt) ontbreken nog.

De in Straatsburg gevestigde Raad probeert op allerlei terreinen de samenwerking in Europa te bevorderen. Ze biedt ministers, parlementariërs, ambtenaren en deskundigen een forum voor onderling overleg. De Raad beschikt echter nauwelijks over eigen machtsmiddelen.

Het accent van het werk ligt vanouds op de rechten van de mens en de harmonisering van de rechtsstaten naar één Europese model. Zo is het befaamde Europese verdrag tot bescherming van de rechten van de mens onder auspiciën van de Raad van Europa tot stand gekomen. Burgers en staten kunnen op grond hiervan bij het Europese Hof voor de rechten van de mens een klacht indienen, als de rechtsmiddelen in eigen land zijn uitgeput.

Lang voor de toetreding van de nieuwe lidstaten van de EU uit Midden- en Oost-Europa fungeerde de Raad van Europa voor hen vaak al als een soort voorportaal voor de EU. Vreest de Raad van Europa niet aan belang in te boeten na de toetreding van tien nieuwe landen tot de EU? ,,Ik denk niet dat onze werklast er door zal verminderen'', zegt Schwimmer. ,,En ik denk dat de Raad van Europa er alleen maar belangrijker door zal worden. Wij blijven toch de enige pan-Europese organisatie.'' Schwimmer wijst erop dat de EU vaak gebruik maakt van het werk en de expertise van de Raad van Europa. ,,De EU past bijvoorbeeld door ons ontwikkelde evaluatie-technieken toe bij het vaststellen of nieuwe leden wel aan hun juridische verplichtingen voldoen.''

Ook al is de Raad van Europa een gouvernementele organisatie, ze deinst er niet voor terug lastige vragen over de rechten van de mens te stellen aan Rusland over schendingen in Tsjetsjenië. Mensenrechten-experts van de Raad van Europa eisten onlangs opheldering van de regering van Azerbajdzjan over het lot van 700 mensen. Maar de Raad houdt zich ook bezig met de toestand van het onderwijs aan minderheden op Cyprus of met racisme in Slovenië. De laatste tijd schenkt de Raad van Europa, net als de OVSE, veel aandacht aan het probleem van de vrouwenhandel.

Schwimmer wil in Den Haag verder de gevolgen bespreken van de grondwet van de EU, die nu in de steigers staat. Hij is verheugd dat in het ontwerp dat nu voorligt de EU ook de Europese conventie voor de bescherming van de rechten van de mens wil overnemen. Dat is goed voor de juridische samenhang in Europa. Schwimmer zou voorts graag zien dat de EU na aanvaarding van de grondwet een partnerschapsverdrag met de Raad van Europa zou sluiten.

De secretaris-generaal ziet het voorzitterschap van Nederland vol verwachting tegemoet. ,,Nederland is een van de stichters van de Raad van Europa en heeft vanouds veel belang gehecht aan de voornaamste werkterreinen van de Raad zoals het versterken van de rechten van de mens. En het is ambitieus en beschikt over veel knowhow. Hopelijk kunnen we profiteren van de synergie met de andere voorzitterschappen die Nederland toevallig ook bekleedt.''

Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft al aangekondigd dat het de komende zes maanden de nadruk wil leggen op de verbetering van de naleving van de mensenrechtennormen. Ook wil het zich richten op een grotere doelmatigheid van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. Het aantal achterstallige zaken neemt namelijk snel toe. Daarnaast wil Nederland de Raad van Europa meer inschakelen bij kwesties van integratie en inburgering.

Groot en machtig hoef je voor een succesvol voorzitterschap niet te zijn. Schwimmer is uitgesproken positief over het bijna afgesloten voorzitterschap van Moldavië, een klein en zeer arm land. ,,Met hun beperkte middelen hebben ze het heel goed gedaan. Ze spraken duidelijke taal in gevallen waar de rechten van de mens op het spel stonden zoals in Azerbajdzjan en Tsjetsjenië. En ook als de persvrijheid werd aangetast, lieten ze als voorzitter hun stem luid en duidelijk horen.''