Het probleem van de eenvoud

In de loop van deze week neemt de Veiligheidsraad een resolutie aan waarin wordt bepaald dat binnen een niet meer onderhandelbare termijn het gezag zal worden overgedragen aan een Iraakse regering die weer binnen een andere termijn moet zijn gekozen. In die interim-periode zal de politieke verantwoordelijkheid worden gedragen door de Verenigde Naties. Onder deze voorwaarde stemmen ook de landen die tegenstander van de oorlog waren, ermee in om troepen te sturen, die dan, vanzelfsprekend, onder Amerikaans militair opperbevel staan. Meer kunnen we niet wensen. Dit klinkt al als een sprookje, en dat is het ook.

Maar eerst iets anders. Moet er nu alweer over Irak worden geschreven? Is het niet even belangrijk dat de sociale partners dit akkoord hebben bereikt, dat premier Balkenende de dreigende crisis in de monarchie heeft afgewend, dat het Nederlands elftal ongelofelijk geboft heeft door tegen Schotland te loten? Alle nieuws heeft zijn relatieve waarde. Ik denk dat wat ons Europeanen en Amerikanen op het ogenblik in het Midden-Oosten overkomt, en verder dreigt te overkomen, met het verschuldigd respect voor voetballers en sociale partners, het belangrijkste van alles is. Vandaar dat ik er hier telkens weer over schrijf.

Gelukkig krijg ik reacties. Sommigen zijn het min of meer met me eens. Anderen vragen zich af of ik niet blij ben dat een dictator van de laagste soort als Saddam Hussein verwijderd is. Eerlijk gezegd, dat zijn degenen voor wie ik het liefst schrijf. Natuurlijk moet een mens daar blij mee zijn. Als het vraagstuk van het Midden-Oosten met deze regime change was opgelost, stond hier een column over het Nederlands elftal.

Van het ogenblik waarop het duidelijk was geworden dat de oorlog vrijwel onvermijdelijk was, ben ik er tegenstander van geweest, niet omdat ik dacht dat de Amerikanen de militaire strijd zouden verliezen, of omdat ik Saddam graag wat langer in het zadel zag, maar omdat ik geloofde dat een radicale opruiming zoals de Amerikaanse regering voor ogen stond geen oplossing zou brengen maar meer complicaties veroorzaken. Waarom? In het kort omdat aan het grand design tot hervorming van het hele Midden Oosten (dat met de verwijdering van Saddam moest beginnen), een vergissing ten grondslag lag: dat met het toedienen shock and awe de genezing moest beginnen.

Als de verwijdering van Saddam een geïsoleerd probleem was geweest, hadden Bush en de zijnen het grootste gelijk van de wereld gehad. Afgezien dan van het feit dat ze de oorlog op grond van op zijn zachtst gezegd nog altijd niet bewezen gronden zijn begonnen, dat ze bondgenoten (zelfs de Britten) van hun geringschatting hebben voorzien en de regels van het internationaal recht aan hun laars hebben gelapt. Maar het doel heiligt de middelen, tenminste, als het wordt bereikt. Dit is niet het geval. Het doel van het grand design raakt verder verwijderd.

Natuurlijk zal er, zoals nu wordt gezegd, wel iets verbeteren in Irak. Het zou wel verschrikkelijk zijn, als de hypermacht na zoveel krachtsinspanning ten koste van zoveel levens niets zou hebben verbeterd. (Hoewel, de geschiedenis bewijst dat dit ook mogelijk is). Niet alleen proconsul Paul Bremer meldt vooruitgang. In regionale kranten verschijnen ook brieven van eenvoudige soldaten. Ze schrijven onder andere dat ze populair zijn bij de Iraakse kinderen. Die brieven, heeft The Washington Post ontdekt, zijn ondertekend door verschillende soldaten maar ze hebben allemaal dezelfde tekst. Dat een regering reclame maakt voor haar eigen verrichtingen is vanzelfsprekend. Maar had het niet iets snuggerder gekund dan door middel van een soort huis-aan-huis foldertje?

De eenvoud van deze campagne is symptomatisch. Het principe keert telkens terug. Richard Perle, een neoconservatieve denker die in de officiële hiërarchie van het Pentagon gedegradeerd is omdat zijn radicalisme minister Rumsfeld te ver ging maar hij is nog altijd adviseur heeft zich laten ontvallen dat Israël groot gelijk had met zijn aanval op een terroristenkamp in Syrië. Toen hem werd gevraagd of Amerika ook militaire actie tegen dit land zou ondernemen, zei hij: ,,Ik sluit niets uit.''

Dat Israël zich door het terrorisme in zijn voortbestaan bedreigd voelt, dat blinde woede zich van Israëliërs meester maakt als onschuldigen door bomaanslagen aan stukken worden gereten, wie zal zich dat niet kunnen voorstellen. Maakt zich van Palestijnen niet dezelfde woede meester, als ze op hun beurt vaststellen dat ze zich voorbestemd voelen tot een mensonwaardig bestaan? Het conflict daar heeft al langgeleden het stadium van wraak en weerwraak bereikt. In die uitzichtloosheid kan alleen de interveniërende macht van een derde partij een oplossing brengen. Zolang Bush zich hier zijn politiek door Sharon laat dicteren, en Arafat in laatste instantie zich verlaat op zijn extreemste aanhang, is er geen ander vooruitzicht dan dat van de escalatie in geweld.

Het grote probleem is dat de eenvoud van het neoconservatieve wereldbeeld dat op het ogenblik in Washington overheerst, niet op de wereld van toepassing is. De neoconservatieven kunnen bij hoog en bij laag het tegendeel theoretiseren, maar de werkelijkheid bewijst, iedere dag, dat een regio die volstrekt andere tradities en structuren heeft, zich zelfs niet met de modernste wapens binnen een paar jaar in de `moderniteit' en de democratie laat schieten. Die methode leidt tot verlenging van het front, dat ook ons front is.

Zelfs als de droomresolutie die ik hierboven heb beschreven deze week met algemene stemmen door de Veiligheidsraad wordt aangenomen, zou het jaren kosten om de politieke en economische wederopbouw van Irak een overtuigend aanzien te geven. Maar er is geen droomresolutie. Op het ogenblik zijn Kofi Annan en Washington opnieuw in een nauwelijk verhuld conflict gewikkeld over de termijn waarop de soevereiniteitsoverdracht zijn beslag moet krijgen. De Amerikanen willen zolang mogelijk zoveel mogelijk zeggenschap behouden, tot het probleem Irak op hun manier geregeld zal zijn. Dat is, nog altijd, de manier van de eenvoud die tot nu toe alles ingewikkelder heeft gemaakt.