Achterban FNV beslist over sociaal akkoord

Grote, lovende woorden spraken de sociale partners gisteren over hun loonakkoord. Toch kan de achterban van de FNV het hele akkoord nog verwerpen.

Voor het eerst in de naoorlogse geschiedenis staat het op papier: kabinet, werkgevers en vakbonden zijn akkoord om de lonen méér jaren te bevriezen. Het achteraf zo geprezen Akkoord van Wassenaar van 1982 ging helemaal niet zo ver. En het akkoord van een jaar geleden gold voor één jaar, nu liggen de lonen voor twee jaar vast.

Na afloop van het najaarsoverleg gisteren vielen dan ook grote woorden. ,,Een mega-investering in de toekomst'', zei werkgeversvoorman Schraven (VNO-NCW). ,,Baanbrekend'', zei CNV-voorzitter Terpstra. Minister De Geus (Sociale Zaken, CDA) ging het verst: ,,Historisch''. ,,Voor deze kabinetsperiode betekent dit akkoord dat er sprake is van een evenwichtige inkomensverdeling'', zei de trotse minister die de afgelopen maanden wegens `een gebrek aan sociaal gezicht' veel te verduren had gekregen. Zijn suggestie voor een krantenkop: `Weg vrij voor economisch herstel'.

De grote, lovende woorden ten spijt, het sociaal akkoord heeft de potentie om alsnog een debacle te worden. De achterban van de vakbeweging moet zich nog over het resultaat uitspreken. FNV-voorzitter De Waal hield het niet voor niets op een ,,onderhandelaarsakkoord''. Bij de FNV-achterban zit namelijk het grootste risico. De FNV zal alle 1,2 miljoen leden via een schriftelijk raadplegend referendum vragen zich over het akkoord uit te spreken. En daarbij kunnen zich `Amerikaanse toestanden' gaan afspelen: net als Bush door een minderheid van de stemmen aan de macht kwam, kan in theorie een minderheid van de FNV-leden het hele loonakkoord torpederen. De vijftien FNV-bonden zullen zich alleen laten leiden door hun eigen leden. Maar in de Federatieraad, waarin de FNV-bonden zijn verenigd, tellen de stemmen van de kleine bonden relatief zwaarder.

De FNV-top wil, omwille van het democratische proces, het akkoord zonder positief advies aan de bonden voorleggen. Dat maakt de uitkomst van de raadpleging extra onzeker. Ook bij de kleinere vakcentrales, CNV en MHP, moet de achterban nog ja zeggen. De voorman van vakbond De Unie, onderdeel van MHP, heeft al gezegd niets te zien in loonbevriezing.

De ministers, de voorzitters van de vakcentrales en de werkgeversvertegenwoordigers waren na het bereiken van het akkoord weer aardig voor elkaar. Niemand wilde zich ontpoppen als de grote winnaar. Het was een overwinning van `de polder'; de Nederlandse overlegeconomie bloeit weer. Terpstra: ,,We hebben hiermee het parlement te kijk gezet. Wij hebben veel meer bereikt.''

,,De BV Nederland is de grote winnaar'', zei Schraven. Hij gaf het zo eigenlijk wel duidelijk aan: de werkgevers hebben niet zoveel moeten inleveren om loonbevriezing te krijgen. Het enige dat zij op het laatste moment hebben moeten slikken is voor het jaar 2005 de formulering `naderend tot nul'.

De vakbonden hopen dat deze formulering hen de mogelijkheid geeft de werkgevers tijdens CAO-onderhandelingen aan te sporen om werkgevers te laten investeren in zaken als scholing, innovatie en arbeidsomstandigheden. ,,In 2005 moeten werkgevers de nul verdienen'', zei CNV-voorzitter Doekle Terpstra. De bonden wilden liever ook in 2004 ruimte houden iets boven de nul te blijven, maar dat hebben ze op het laatste moment moeten loslaten.

De vakbonden hebben het meeste moeten incasseren. Bevriezing van de lonen betekent een structurele verlaging van de lonen op lange termijn. [Vervolg SOCIAAL AKKOORD: pagina 18]

SOCIAAL AKKOORD

Bonden boeken resultaten

[Vervolg van pagina 15] De Waal prees zijn achterban voor de succesvolle acties van de afgelopen weken. De vakbeweging had hiermee vooral de werkgevers goed onder druk gezet. Werkgevers en kabinetsleden verklaarden niet onder de indruk te zijn geweest, want hoeveel mensen had de FNV nu eigenlijk op de been gebracht?

Toch hebben de vakbonden ook wat binnengehaald. En daarbij gaat het in de meeste gevallen om maatregelen die op langere termijn blijven gelden. Zo gaan de scherpe kanten uit de WAO-plannen van het kabinet eraf. De meest vergaande concessie deed het kabinet met de partnerstoets. Dat betekent dat gedeeltelijk arbeidsongeschikten zonder werk straks wel een uitkering krijgen, los van het inkomen van de partner. Een jaar geleden was het kabinet hiertoe niet bereid en werd hierdoor toen een meerjarig akkoord geblokkeerd. Ook aanpassingen van de WW-voorstellen en compensatie voor de hogere ziekenfondspremies zijn van groot belang van de vakbeweging.

De vakbondsmannen wilden zich gisteren niet laten verleiden tot uitspraken over de financiële consequenties voor het kabinet, en met name voor minister Zalm (Financiën, VVD). ,,Het is de hobby van Zalm om anderen met hun eigen geld te laten schuiven. Daar doe ik niet aan mee.'', zei De Waal. Volgens minister De Geus passen alle maatregelen in de financiële doelstelling van het kabinet. Veel meer dan de 800 miljoen euro die loonbevriezing oplevert kost het allemaal niet. Het financieringstekort (in 2004 2,4 procent) blijft gelijk, zei De Geus in eerste instantie. Later nuanceerde hij dit. Doordat er minder belastinginkomsten zijn kan het tekort volgend jaar en in 2005 toch hoger worden. ,,Maar dat verdienen we aan het einde van de kabinetsperiode door economisch herstel weer terug.''

Zalm was erg tevreden: ,,Wij hebben geen extra zak geld op tafel hoeven leggen.'' De kans dat bij nieuwe economische tegenvallers ook Nederland boven de voor Zalm zo belangrijke Europese norm van drie procent komt, is nu wel iets groter geworden, maar Zalm ziet dit niet als groot gevaar.

Naast de ledenraadpleging van de FNV is er nog een ander risico: de onderhandelaars hebben vakkundig de problemen bij VUT en prepensioen vooruit geschoven. Zeker is al wel dat de fiscale stimulering van VUT en prepensioen niet in 2005 maar in 2006 wordt afgeschaft. Maar over de overgangsregelingen en de invulling van de zogeheten levensloopregeling moet wel in april 2004 overeenstemming zijn bereikt. Anders is de loonbevriezing in 2005 van tafel.

De Geus is positief over de uitkomst. ,,We hebben de afgelopen weken wel over dit onderwerp gesproken en weten dus wat we willen. Maar het is erg ingewikkeld. We hebben meer tijd nodig.'' Vanmorgen gaf hij op de radio al een deel van de kabinetsvoornemens weg: het vooruitbetalen van belastingen op de VUT-uitkering gaat wel van tafel. Vakbondsman De Waal had over dit onderwerp in de persconferentie evenwel al zijn bekende oorlogstaal paraat. ,,Wij hebben niets te maken met het knellende budgettaire kader van het kabinet''. Dus zeker als er door nieuwe tegenvallers nieuwe bezuinigingen nodig zijn en het kabinet niet bereid is nog veel meer toe te geven, kan hier nog een een probleem rijzen.

Als dit blijkt mee te vallen en de economie krijgt een oppepper, kan aan het sociaal akkoord van 14 oktober 2003 dezelfde waarde worden toegedicht als het Akkoord van Wassenaar. Wat nog mist is een pakkende aanduiding.