Tocht langs buizen, bellen en lianen

Saskia Olde Wolbers is een van de grootste talenten in de videokunst die Nederland rijk is. Ze maakt niet veel – over een video doet ze gemiddeld een jaar. Maar ze voegt elke keer een uniek, veelgelaagd werk aan het genre toe.

In al haar films beweegt Olde Wolbers (1971) een kleine digitale camera door een maquette van een landschap, die ze in haar atelier heeft opgebouwd uit afval en wegwerpmateriaal. Plastic flessen, koffiebekers, takjes, aluminiumfolie vermaakt ze tot pegels, bollen, slierten en wortels waarvan de herkomst niet meer te traceren valt. De objecten drijven in water, zweven door de ruimte of staan roerloos te wachten op een gladde, donkere vloer waar de camera overheen rijdt. Het tempo is loom, de kleuren zacht en op een paar rustige muziekjes na is er nauwelijks geluid.

Sussend zijn de video's echter geenszins; daarvoor zijn de verhalen die erin verteld worden te verontrustend. In Interloper (2003) ontwaakt een man in een ziekenhuis en ziet zichzelf van bovenaf in bed liggen. Geen paniek, denkt hij, dit is zo'n bijna-dood-ervaring. Hij heeft maanden in coma gelegen. Hij ziet zijn tweede ik opstaan, in een doktersjas door de gangen lopen en een keizersnede uitvoeren. Maar hij is helemaal geen dokter. ,,Ik vrees dat een deel van mij fictie is geworden'', denkt de man, en daar klinkt de titel van de tentoonstelling in Het Domein waar vier van Olde Wolbers' films te zien zijn. Het beeld van Interloper is een beklemmende tocht langs buizen, bellen en lianen, alles in koel metallic, met als enig herkenbaar element een klein, van bovenaf gefilmd ziekenhuisbed.

Placebo (2002) is het vrouwelijke antwoord op Interloper: daarin vertelt de minnares van een man die zich altijd voordeed als een getrouwde arts hoe ze er langzaam is achtergekomen dat hij loog, dat hij wel in kostuum door het ziekenhuis liep maar dat niemand hem kende, dat zijn naam op geen enkele deur stond. Nu liggen ze samen op de intensive care; hij heeft hen beiden tegen een boom gereden in zijn auto. Het verhaal van de vrouw wordt gevisualiseerd met een prachtig spel van witte verfklodders, in een ziekenhuisvertrek en in een zwart heelal.

In Day-Glo (1999), een trage, hypnotiserende rondgang over een met snelweglichtjes bezaaide planeet vol kale bomen, is een Spaanse boer aan het woord. Hij heeft zijn land op aanraden van zijn vrouw omgebouwd tot virtual reality-park, met als thema Australië, omdat daar ooit hun liefde opbloeide. Het gaat mis: voor plaatselijke bezoekers vormt het park alleen maar een pijnlijke herinnering aan hun jonge, hoopvolle jaren in de Australische mijnen, toen ze nog dachten dat ze ooit rijk zouden worden. Zij komen al gauw niet meer, terwijl de vrouw van de boer het park niet meer wil verlaten: ze wordt er weer verliefd op haar man van toen, en ziet haar man van nu niet meer staan.

Olde Wolbers' teksten zijn geschreven in een rijk en foutloos Engels, en worden steeds mooi onderkoeld voorgedragen door iemand met een passende stem: de man uit Interloper is een keurige Brit, de boer uit Day-Glo heeft een Spaans accent. Olde Wolbers volgde een deel van haar opleiding in Londen en heeft er nu een atelier. Haar verwantschap met de Engelse taal gaat verder dan bij de gemiddelde jonge kunstenaar met internationale ambities.

Om even echt in Olde Wolbers' wereld te duiken, verdient het de voorkeur om de video's een paar keer te bekijken, en niet meteen door te lopen naar de volgende. De beeldige, kleine catalogus bij de tentoonstelling in het Domein doet recht aan het dubbele plezier wat je dan beleeft: de films staan erin als een soort fotostrips, met boven de wonderlijke video-stills en onder, in aparte kaders, de tekst.

Tentoonstelling: Saskia Olde Wolbers, `Now that part of me has become fiction', t/m 23/11 in: Het Domein, Kapittelstraat 6, Sittard. Open di t/m zo, 11-17u. Entree €3,00. Inl. 046-4513 460 of www.hetdomein.nl. Catalogus €30,00.