Hervormingen maken van vrouw `heel wezen'

De koning van Marokko heeft zijn onderdanen wakker geschud met zijn indringende pleidooi voor vrouwenrechten.

De Big Bang is het al genoemd. Marokko trilt nog heftig na van de vrouwenrechten die koning Mohammed VI afgelopen vrijdag in het parlement afkondigde. ,,Hoe kan een maatschappij vooruitgang boeken als de vrouwen, die de helft van het land vertegenwoordigen, hun rechten geschonden zien en lijden als gevolg van onrechtvaardigheid, geweld en marginalisatie, ondanks de waardigheid en rechten die hen worden gegeven door onze glorievolle religie?'', zo haalde koning Mohammed VI zijn eigen woorden aan van vier jaar geleden bij zijn troonsbestijging. Het antwoord kwam in de vorm van een pakket aan drastische hervormingen van de mudawana, het islamitisch familierecht, die de vrouw in een klap bevrijden van haar ondergeschikte positie in het huwelijk.

De voorstellen laten niets aan duidelijkheid te wensen over: verbod van uithuwelijken tegen de zin van de vrouw, geen kinderhuwelijken, voor emigranten toepassing van de huwelijkswetten in het land van vestiging, een echtscheidingsprocedure in plaats van de eenzijdige verstoting door de man, alimentatieprocedures en dat alles onder toezicht van een speciale familierechtbank. En een dusdanige reeks aan beperkingen dat de polygamie binnenkort alleen nog in de geschiedenisboekjes valt aan te treffen.

Een ,,historische omwenteling in Marokko'', zo betitelde Zoulikha Nasri, staatssecretaris en invloedrijke adviseuse van de koning, de nieuwe wetgeving. Een uitgebalanceerde wet die volgens haar tegemoet komt aan de veranderingen in de Marokkaanse maatschappij. Unaniem werden de voorstellen bejubeld in de pers, door de politieke partijen en door bekende voorvechtsters van vrouwenrechten als Nouzha Skalli.

Met zijn voorstellen lijkt koning Mohammed weer het enthousiasme te hebben herwonnen waarmee hij als vorst werd verwelkomd. De vrouwenrechten waren een van de eerste thema's die Mohammed aansneed. Voorstellen voor een nieuwe mudawana door de regering-Youssoufi leidden evenwel tot oproer in de moskeeën. Een ,,joods-christelijk complot'', zo klonk het tijdens het vrijdagmiddaggebed, dat geen respect toont voor de islamitische wetten en de vrouwen dreigt te veranderen in ,,alcoholici en gedegenereerden''. De hervormingen werden geparkeerd in een breed opgezette adviescommissie. Maar ook daar leidde het verzet van de conservatieve schriftgeleerden tot vertraging. De honderdduizenden vrouwen die twee jaar geleden in Casablanca tegen de hervorming van de mudawana werden opgetrommeld, leken een kans van slagen evenmin te vergroten. Activiste Hakima Chaoui, die het had gewaagd de profeet te parafraseren door de te stellen dat in Marokko ,,de vrouw maar een half wezen is'' werd met de dood bedreigt.

De hervormingen die de koning nu voorstelt, lijken van de vrouw echter nog meer een heel wezen te maken dan in conservatieve moslimkringen werd gevreesd. Want afgezien van het uitgangspunt van gelijke rechten, wordt de uitvoering van de wetten in handen gegeven van de civiele rechter. De facto betekent dit een secularisering van het huwelijksrecht en een radicale breuk met de invloed van de religie op de uitvoering.

De `baarden', zoals de fervente aanhangers van de islam in Marokko worden genoemd, hielden hun kiezen echter stevig op elkaar. De gematigde islampartij PJD, die vorige maand flink won bij de gemeenteraadsverkiezingen, feliciteerde de vorst met zijn voorstellen. ,,Een vooruitgang voor de familie en de vrouw'' zo klonk het netjes. Dat er komende vrijdag in de wandelgangen van de moskeeën heel wat minder complimenteus zal worden gesproken, lijdt geen twijfel. De koning gebruikte evenwel zijn positie van Amir Al-Muminin, de aanvoerder van de gelovigen, om de weerstand uit religieuze kring bij voorbaat de kop in te drukken. ,,Als aanvoerder van de gelovigen kan ik niet sanctioneren wat god verboden heeft of verbieden wat god heeft goedgekeurd'', aldus Mohammed in zijn toespraak. Met andere woorden: wie zich tegen deze mudawana verzet, verzet zich in wezen tegen god zelve.

De autoriteit van de koning als aanvoerder van de gelovigen is evenwel een gevoelige kwestie. De PJD, die zich steeds meer profileert als een onmisbare politieke macht tussen ruziënd links en rechts, erkent deze positie. Maar de populaire moslimbeweging onder leiding van sjeik Abdessalam Yassine spreekt met minachting over het religieuze aanvoerderschap. De aanslagen van de radicale islambeweging in Casablanca van afgelopen mei hebben er echter voor gezorgd dat de kritiek op de koning minder openlijk wordt geventileerd. De waarschuwing van de koning dat aan zijn geduld een einde komt en de arrestaties onder al dan niet vermeende radicale moslims hadden zo hun gevolg.

De nieuwe mudawana kan reeds van kracht worden voor einde van het jaar, aldus de krant Al-Ahdat Al-Maghribia. Dan zal moeten blijken hoe de rechten van de vrouw in praktijk worden gebracht.