Na de blauwe nu de witte boorden weg

Het sluiten van fabrieken in dure landen als Nederland is voor veel concerns routine. Zie afgelopen week Philips in Hoogenveen. Het bedrijf gaat een stap verder en verhuist nu stafdiensten. ''Het gaat niet in de eerste plaats om lage lonen.''

Multinationals als de nomaden van deze tijd. Voortdurend op zoek naar de laagste kosten en naar de beste omstandigheden. Bijvoorbeeld door fabrieken vanuit Nederland naar goedkopere landen te verhuizen. Maar daar blijft het niet bij, want ook het werk van `witte boorden' is in Nederland niet meer heilig.

Twee jaar geleden lanceerde Philips het plan om delen van de administratie, inkoop en personeelszaken naar een goedkopere locatie te brengen. Eerst was de bestemming Ierland, maar toen ook daar de kosten de pan uitrezen werd gekozen voor Polen. In 2006 zullen daar zo'n 600 mensen werken die feitelijk deel uitmaken van Philips' hoofdkantoor, van wie de eersten binnenkort aan de slag gaan. ,,En als Polen te duur wordt, bestaat de kans dat we die activiteiten weer verhuizen. Maar de bezuinigingen als gevolg van de lage lonen komen voor ons zeker niet op de eerste plaats'', zegt Hommen. ,,Het vormen van zogeheten shared services moet van Philips meer een eenheid maken omdat alle divisies van deze centrale diensten gebruik moeten maken.''

Het streven naar eenheid is noodzakelijk geworden omdat afzonderlijke productdivisies (zoals Licht en Consumentenelektronica) de afgelopen jaren te veel naar hun eigen belangen zijn gaan kijken, en te weinig naar het gezamenlijke Philips-belang. ,,Verticaal denken'' heet dat in Hommens woorden. ,,Door delen van de boekhouding, personeelszaken en inkoop van verschillende divisies samen te voegen, creëer je daar de deskundigheid. De verschillende productiedivisies moeten op die kennis leren vertrouwen en moeten niet hetzelfde werk net weer even iets anders zelf doen. Als je dat bereikt levert dat een enorme besparing op, want in grote bedrijven wordt veel dubbel werk gedaan.''

Uiteindelijk wil Philips wereldwijd over drie centra (in Europa, Azië en Amerika) beschikken die elkaar in verschillende tijdzones activiteiten kunnen overdragen. Voor Europa is het de Poolse stad Lodz – circa 100 kilometer van Warschau – geworden. Met een jeugdwerkloosheid van zo'n 25 procent is het personeel daar goedkoop en ontvangt het bedrijf de nodige fiscale meevallers. Ook voor India worden al plannen gemaakt. ,,We bekijken momenteel of we daar de administratieve afhandeling kunnen laten verrichten van de social benefits [zoals ziektekostenregelingen] van onze Amerikaanse medewerkers.''

In vergelijking met andere multinationals is Philips laat met dergelijke initiatieven, zo geeft Hommen toe. Intern was er veel verzet omdat divisies gedwongen worden delen van hun eigen staffuncties uit handen te geven. ,,Maar dat we niet vooroplopen heeft veel meer met de recente geschiedenis van Philips te maken.'' Zes jaar geleden liet de toen net aangetreden Hommen het concern afzetten tegen zo'n duizend andere bedrijven. Qua inkoop, informatietechnologie en financiële organisatie liep Philips ver achterop. ,,Ik ben daar toen erg van geschrokken. Terugkijkend moeten we constateren dat we het vooral in de jaren tachtig hebben laten liggen.'' Toen koos Philips om van een landenorganisatie naar een productorganisatie te gaan. De ene groep was hiervoor, de andere tegen. ,,Dat hield elkaar lekker in evenwicht. Vervolgens werden begin jaren negentig [gedurende Jan Timmers operatie Centurion] vooral beslissingen genomen om overeind te blijven en was er nauwelijks aandacht voor de langere termijn.'' In de tweede helft van de jaren negentig werd stroomlijning van de automatisering en de administratieve processen bovenaan de agenda gezet: in 2001 werden plannen gesmeed voor shared services.

De komende verhuizing van het witteboordenwerk volgt op een stroom aan fabrieksverhuizingen vanuit (met name) Nederland. In 1990 waren nog 56.000 mensen voor Philips in Nederland actief, tegenwoordig zijn dat er minder dan 29.000, al heeft die reductie ook te maken met verkochte onderdelen. Afgelopen donderdag werd bekend dat Philips Hoogeveen zijn deuren sluit. ,,Iedereen geniet in dit land van de welvaart maar die prettige situatie brengt wel veranderingen met zich mee. Bij sommige producten prijs je jezelf uit de markt'', aldus bestuurder Hommen.

Niet alleen door de hoge lonen ziet Philips zich in Nederland op achterstand gezet. ,,Een concurrent als General Electric in Amerika krijgt enorme defensieopdrachten van de regering. Zonder twijfel tegen marktprijzen. Daar hoeven we hier niet op te rekenen.'' En met subsidies loopt Den Haag ook niet voorop. ,,Wij hebben een belang van 33 procent in de Franse chipproducent Crolles. Via dat belang krijgen we inmiddels meer aan Franse subsidies binnen dan dat we voor heel Philips in Nederland krijgen.''

Kritiek op Nederland, ook wat betreft het onderwijsbeleid, heeft Philips voldoende, maar de verhuizing van de delen van het hoofdkantoor leidt vooralsnog niet tot een algeheel vertrek. ,,In dit land hebben we een fantastisch bedrijf kunnen opbouwen. Die binding blijft. Maar het is wel zo dat het hoofdkantoor van Philips Medical imiddels in Amerika gevestigd is, juist omdat die divisie daar het zwaartepunt kent. De gehele industrie voor consumentenelektronica bijvoorbeeld trekt geleidelijk naar Azië.'' In die sector gaat volgens Hommen ,,een grote slag'' plaatsvinden, vooral door de onstuitbare opkomst van China. Daarheen heeft Philips inmiddels heel wat productie verhuisd. ,,Het ziet er naar uit dat wij ten opzichte van de Aziatische concurrenten eindelijk eens vooroplopen.''