`Laat ze maar naar de stront kijken'

Alize Zandwijk regisseert bij het Ro Theater `Bruiloft' van Canetti, een stuk over de ondergang der mensheid: ,,ik wil de mensen wijzen op hun egoïsme en hebzucht.''

Hoe ziet het einde der tijden eruit? Bij het Ro Theater als een morsige wc waar nat wc-papier uit spuit; als een instortende badkamerwand en met talkpoeder besmeurde bruiloftsgasten. Als een uitgeteerd lijk in een koeltoonbank.

Alize Zandwijk (1961) regisseert voor het Ro Theater Bruiloft van Elias Canetti, vanaf vanavond te zien in de Rotterdamse Schouwburg; een groteske satire over de ondergang van de mensheid. Een groep bruiloftsgasten gaat zo zeer op in eigen wellust en hebzucht dat ze niet zien dat het huis instort. De joods-Bulgaars-Duitse Nobelprijswinnaar schreef het in 1932, een jaar voor de machtsovername van Adolf Hitler in Duitsland. Het instortende huis staat voor het verdoemde oude Europa, van een samenleving in verval.

Zandwijk: ,,Ik wil de mensen wijzen op hun egoïsme, hun hebzucht in materiële en begeerlijke zin; zomaar je eigen goesting doen zonder je om de anderen te bekommeren, zonder om je heen te kijken. Vroeger hadden we idealen, nu willen we allemaal een dikke auto, een eigen huis en een gsm. De natuur sterft, we vernietigen onze omgeving, en wij willen het niet zien. Nederlanders vinden zichzelf zo goed en schoon. Laat ze maar eens naar de stront kijken. En er komt veel stront naar boven in Bruiloft.''

Heeft u het stuk bewust naar het heden gehaald?

,,Er komen met stof bedekte mensen in voor, dat kun je zien als verwijzing naar 11 september, de aanslag op het WTC in New York, maar ook naar de vulkaanuitbarsting die tweeduizend jaar geleden Pompeï verzwolg. Verder praat een verliefde jongen over zijn verlangen naar zuiverheid met een Russisch meisje op een video, als verwijzing naar de handel in Oost-Europese vrouwen. Maar over het algemeen spreekt het stuk voor zichzelf.''

U wilt uw toeschouwers opvoeden. Maar zullen zij zich identificeren met deze immorele bruiloftsgasten?

,,Ik laat geen slechte mensen zien. Ik heb Macbeth ook niet neergezet als een lul. Dat heeft geen zin. Dit zijn verloren mensen, dolende mensen; daar gaan al mijn voorstellingen over. Ik laat een klimaat zien waardoor ze zo geworden zijn. Dat klimaat kun je herkennen. Mijn werk is te verdelen in voorstellingen waarin de mensen handelen uit hartstocht, en die waarin ze handelen uit een gevoel van leegte. Dit is een voorstelling over de leegte, een situatie waarin niemand meer weet hoe we verder moeten. In sommige van mijn voorstellingen kun je meegaan met de underdogs, zoals in Nachtasiel. Dit is meer een mentaal stuk, om over na te denken, net als De moed om te doden.''

Hoe maakt u de inktzwarte boodschap toch verteerbaar?

,,Canetti hield van het groteske, dus ik probeer veel humor in die absurd uitvergrote karakters te stoppen. Hij zei ook: `het enige wat de mensen van de dieren onderscheidt is de verbeelding'. Ik probeer met Bruiloft zoveel mogelijk op de verbeelding te werken. Er komt heus ook een bruiloftlied in voor, dansjes en muziek, de mensen pogen aanvankelijk echt een feest te bouwen. De eerste scènes – de prologen – regisseer ik als een soort boosaardige sprookjes, huiselijke taferelen met poppen zoals je die wel aantreft in sprookjesbossen als die van Hellendoorn of de Efteling.''

Canetti maakt met `Bruiloft' een groepsportret, iedereen komt steeds slechts even aan het woord. Is dat wat u aansprak in de tekst?

,,Canneti was altijd bezig met groepsdynamiek, massapsychologie, zoals hij dat heeft beschreven in zijn werk Massa en macht. En ik ben dol op groepsscènes. In mijn werk ben ik vaak bezig met rituelen, vooral groepsrituelen. Daar sluit zo'n bruiloft goed bij aan. Er staan continu veertien mensen op het toneel. Hoe reageert de groep? Dat vind ik interessant. Waarom liep iedereen vorig jaar ineens achter Pim Fortuyn aan? Hoe wist hij ze te mobiliseren? Was het angst?''

Helemaal murw wil Zandwijk haar publiek niet de nacht in sturen. Dus zien we na Canetti's zondvloed een lopende band met speelgoeddieren, als verwijzing naar de Ark van Noach. De verdelgde mensheid begint opnieuw, de spelers komen weer op, als een groepje mensapen na de apocalyps.

`Bruiloft' t/m 25 okt in de Rotterdamse Schouwburg. Inl (010) 411 8110 of www.rotheater.nl