AIVD benutte zwaarste middel

De AIVD deed een `Wiv-artikel 6' onderzoek naar Mabel Wisse Smit, de zwaarste vorm van onderzoek, waarbij `actief' wordt gezocht – maar vond niets.

Het onderzoek dat Peter R. De Vries heeft gedaan, had de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) moeten doen. Dat vinden de fractieleiders in de Tweede Kamer, én dat vinden deskundigen op het terrein van de inlichtingendienst.

Gisteren werd bekend dat het kabinet geen toestemmingswet indient voor het huwelijk tussen prins Johan Friso en zijn verloofde Mabel Wisse Smit – daarmee doet Johan Friso afstand van de troon.

Wisse Smit raakte vorige week in opspraak over haar contacten met Klaas Bruisma, een drugscrimineel die in 1991 werd geliquideerd. Gisteren zei premier Balkenende dat Johan Friso en Mabel Smit ,,onvolledige en onjuiste'' informatie hebben verstrekt over de relatie van Wisse Smit met Bruinsma.

De commotie ontstond vorige week door een uitzending van misdaadverslaggever Peter R. de Vries. Daarin kwam een oud-lijfwacht van Bruinsma aan het woord, Charlie da Silva, die beweerde dat Wisse Smit begin jaren negentig een liefdesrelatie met Bruinsma heeft gehad.

,,De AIVD had dit onderzoek moeten doen'', zegt Roger Vleugels deskundige op het gebied van inlichtingendiensten. ,,En de wet biedt de AIVD ook de mogelijkheid om zo'n onderzoek te doen.''

Wanneer iemand door een huwelijk toetreedt tot de Koninklijke familie is het gebruikelijk dat de Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging (DKDB) en de Algemene Inlichtingendienst (AIVD, de vroegere BVD) informatie verzamelt ,,zoals in die gevallen gebruikelijk is in verband met de veiligheid of andere gewichtige belangen van de staat, waaronder de integriteit van het Koninklijk Huis''. Balkenende schreef dit begin van dit jaar aan de Tweede Kamer naar aanleiding van de commotie rondom prinses Margarita en haar echtgenoot Edwin de Roy van Zuydewijn.

Bij het `inwinnen van informatie' zijn drie onderzoeken te onderscheiden: een naslagonderzoek, een beveiligingsonderzoek, en een informatieonderzoek.

Bij een naslagonderzoek worden bestaande dossiers geraadpleegd zoals het AIVD-dossier, het bevolkingsregister en het actuele politiedossier. Zo'n onderzoek wordt ook gedaan voordat bewindslieden worden beëdigd. Zowel de DKDB en AIVD mogen zo'n onderzoek uitvoeren en beide onderzoeksinstanties hebben dat in het geval van Mabel Wisse Smit ook gedaan.

Bij een beveiligingsonderzoek wordt onderzocht of iemand die tot de hofhouding toetreedt een gevaar is voor de koningin en haar gezin. Ook dat onderzoek is voor de aankondiging van de verloving uitgevoerd, door de AIVD.

Een informatieonderzoek, een zogenoemd `WIV-artikel 6 onderzoek' (Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten), is het zwaarste middel. De AIVD gaat in zo'n geval `actief' op zoek naar informatie.

De dienst mag zo'n onderzoek zelf initiëren, maar in het geval van het koninklijke huis moet het feit dat het onderzoek wordt verricht, altijd worden gemeld bij de minister van Binnenlandse Zaken, die politiek verantwoordelijk is voor de dienst.

Voorafgaand aan de begrafenis van Prins Claus is vorig jaar door de AIVD zo'n onderzoek gedaan naar Mabel Wisse Smit. In juni van dit jaar maakte zij en Johan Friso hun verloving bekend en dat ze toestemming wilden gaan vragen aan het parlement.

Premier Balkenende zei gisteren dat – op basis van voorlopige AIVD-bevindingen – er toen geen beletselen waren voor een voorgenomen huwelijk.