Kwetsbaarheid

De auteurs Van Grumbkow en Wismeijer schetsen in het artikel `Geef maar toe dat je kwetsbaar bent' (NRC Handelsblad, 4 oktober), een dermate gesimplificeerd en achterhaald beeld van het denken over risico's, dat het vermoeden opkomt, dat zij dit alleen maar geschreven hebben om een discussie aan te zwengelen. Het tot twee maal toe gebruiken van het woord `nuchter' in normatieve zin is in dit verband indicatief, alsof rationaliteit het hoogst behaalbare ideaal der mensheid is.

Met een voorbeeld hoop ik duidelijk te maken waarom het standpunt van Van Grumbkow en Wismijer in onze samenleving niet houdbaar is.

Er leven in Nederland ongeveer 1,4 miljoen kinderen tussen de zeven en veertien jaar. Daarvan worden er gemiddeld een of twee per maand ontvoerd en twee maanden geleden was dat Lusanne. In termen van `risico's op ontvoering' is dit een verwaarloosbare kans en een `nuchter persoon' zal zich dan ook niet druk maken over deze risico's. Daarbij weten de auteurs zich ook nog gesterkt door statistieken: in het merendeel van de gevallen gaat het om familieleden die ontvoeren en als dat niet zo is en de ontvoering heeft langer dan een paar dagen geduurd is de kans op levend terugvinden van het slachtoffer erg klein. En nuchter bekeken is het toch beter geld te besteden aan het redden van levenden dan aan het vinden van een hoogstwaarschijnlijk dode?

In plaats van hun standpunten toe te lichten met het voorbeeld van de storing in het elektriciteitsnetwerk, had het van veel moed getuigd als de auteurs met dit rationele standpunt naar buiten hadden durven komen in deze zaak. Van veel medemenselijkheid had het geen blijk gegeven. Het zogenaamde `rationele mensbeeld' heeft al in de jaren '70 afgedaan. Nobelprijswinnaars Herbert Simon en Daniel Tversky hebben overtuigend aangetoond dat de mens niet rationeel denkt, maar dat er wel systematiek zit in de irrationaliteit.

Onvrijwillige risico's worden bijvoorbeeld als `erger' ervaren dan vrijwillig genomen risico's, zoals op wintersport gaan. En daar zit nu de kern van de zwakte van hun betoog: de door hen geschetste risico's zijn vrijwel allemaal `onvrijwillig' en dus ervaren we deze als een stuk onprettiger dan als we die risico's vrijwillig waren aangegaan.