Van Houten en Hamel sterk in `Het bewijs'

Wat zit ze daar iel en jong op de veranda, voordat het toneelstuk begint. Carice van Houten. Zou zo'n klein meisje dat grote toneelstuk wel kunnen dragen? Het is haar eerste dragende rol, maar ze heeft al bewezen wat ze kon, in bijvoorbeeld de musical Foxtrot en de film Minoes. En al snel blijkt dat ze deze voorstelling inderdaad draagt, en zelfs boven zichzelf uittilt. Moeiteloos.

Het bewijs is Joop van den Endes tweede toneelstuk in het Compagnietheater, waar hij één keer per jaar kwaliteit tracht te brengen. Schrijver David Auburn won met Het bewijs in Amerika drie Tony Awards en de Pulitzer Prize. In Engeland was het een ideaal vehikel voor filmster Gwyneth Paltrow.

Eén dag na de begrafenis van een geniaal wiskundige wordt een nog genialer bewijs in zijn nagelaten papieren aangetroffen, iets met een stelling over priemgetallen. De wiskundige is ooit gek geworden en werd sindsdien verzorgd door zijn nogal laat puberende dochter, die claimt dat zij het bewijs heeft geschreven. Haar vriend, ex-student van haar vader, en haar ingevlogen bitch van een zuster geloven haar niet. Even lijkt het alsof we een elegant intellectueel denkstuk krijgen waar we ook nog iets van opsteken, als Stoppards Arcadia of Frayns Copenhagen. Maar Auburn laat ons niet weten wat dat bewijs precies was, noch leren we iets anders over wiskunde. Over wiskundigen kent hij alleen wat romantische gemeenplaatsen: ambitieuze nerds die weinig snappen van het dagelijks menselijk verkeer. En genialiteit ligt zoals bekend dicht bij waanzin.

Na de teleurstelling hierover was ik geneigd om Auburns stuk af te schrijven als een verzameling mooie scènes zonder duidelijk noodzaak of solide ondergrond. Auburn komt al zo laat met zijn probleemstelling – vlak voor de pauze – en die blijkt ook nog nauwelijks serieus te nemen.

Maar de scènes werken wel op zichzelf. Auburn zet zijn personages snel en helder neer, en laat ze vervolgens van hun warme, menselijke kant zien; het zijn mensen met wie je best een avond wilt doorbrengen. Het bewijs is duidelijk een stuk waar acteurs veel mee kunnen. Wat enorm helpt is de fraaie acteursregie van Peter Oosthoek en de sterke spelers. Vooral de scènes tussen vader en dochter zijn sterk, hoewel het jammer is dat Auburn wat kunst en vliegwerk (twee lange flashbacks en een `gesprek met geest') moet toepassen om de vader, die immers dood is, toch aan het woord laten. De hechte relatie tussen de vader en de dochter, de angst van de dochter om ook gek te worden, haar opoffering voor de vader; alles wordt gedempt en warm gespeeld. Jules Hamel speelt ingehouden en met vanzelfsprekend gemak de vader. Van Houten is zeer overtuigend als de stuurse dochter, tobbend, sterk, stuurloos, verveeld sarcastisch. Menig serieuze scène weet Van Houten een geestige draai te geven, menig wat sentimentele scène maakt Van Houten echt tragisch.

Alles draait om die ene flashback waarin de vader werkt aan zijn bewijs. Jules Hamel zit buiten in de vrieskou zonder jas, zoals gekken dat doen. Hij heeft negen heldere maanden gehad; nu voelt hij zich sterk genoeg om aan zijn wiskundige ontdekking te sleutelen. De dochter weet al wat er gaat komen en wil het liever niet weten, maar vader dwingt haar om zijn bewijs te lezen. Er staat alleen maar onzin. De teleurstelling, de schrik dat haar vader toch weer gek aan het worden is, dat zij haar net begonnen studentenleven weer moet opgeven, het grote verlies dat gaat komen, maar vooral de grote liefde van de dochter voor de vader; dat alles staat op Van Houtens gezicht te lezen als ze één blik in het schrift werpt. Geniale actrice.

Voorstelling: Het bewijs van David Auburn door Joop van den Ende Theaterproducties. Regie: Peter Oosthoek. Gezien: 7/10 Compagnietheater, Amsterdam. Aldaar t/m 2/11. Tournee t/m 8/2. Inl 020-525 5320 of www.toneel.nl