Nog lang niet achter de geraniums

Veel oud-bestuurders die met (pre)pensioen gaan, hebben nog helemaal geen zin in fulltime tuinieren, golfen of opa-zijn. Dat komt goed uit: de huidige bestuurders van bedrijven stellen vaak prijs op het advies van soortgenoten, die met dezelfde problemen hebben geworsteld als zij.

Totdat hij zeven jaar geleden met pensioen ging, was Ide Vos (66) algemeen directeur van supermarktketen C1000. Jarenlang had hij lange dagen gemaakt en hij verheugde zich op een iets rustiger werkschema. Maar wilde hij al definitief met pensioen? ,,Nou nee'', zegt de oud-bestuurder. ,,Ik heb altijd geweten dat ik zou blijven werken. Ik was en ben er niet aan toe om me achter de geraniums te verstoppen, ik wil nog iets doen met de kennis en ervaring die ik heb op mijn vakgebied.'' Zoals gebruikelijk bij oud-bestuurders werd hij al snel benaderd voor enkele commissariaten en bestuursfuncties.

Opvallender is de andere functie die Vos sinds begin dit jaar bekleedt, als freelance adviseur voor de directeur van een middelgrote onderneming. Met hem brainstormt hij gemiddeld een dagdeel per twee maanden over (onder meer) de verhouding met aandeelhouders, opvolging en de langetermijnpositionering van het bedrijf. ,,Deze directeur zocht iemand van buiten de directie met wie hij bepaalde cruciale beleidszaken in alle openheid kan bespreken'', vertelt Vos. ,,Dat doet hij liever niet met zijn commissarissen, omdat met hen toch een machtsverhouding bestaat.'' Een organisatieadviseur inhuren bij een van de bekende bureaus was natuurlijk een optie geweest. Maar toen de bewuste directeur kennismaakte met bureau PMP ID (People Meet People Interactive Ideas) uit Soesterberg, dat oud-bestuurders `verhuurt' als adviseur vanuit de gedachte dat zij hebben geworsteld met dezelfde dilemma's als waarmee bestuurders nú te maken hebben, was zijn keuze snel gemaakt.

,,Directeuren van middelgrote bedrijven blijken grote behoefte te hebben om op gezette tijden met buitenstaanders bepaalde bedrijfsvraagstukken te bespreken'', zegt Cees de Bruin, een van de twee oprichters van PMP ID en zelf oud-directeur van een handelsbedrijf. ,,Met 95 procent van hun problemen kunnen directeuren in het MKB doorgaans prima terecht bij de hoogste managementlaag, en bij de commissarissen'', legt De Bruin uit. ,,Maar vaak blijft er 5 procent over waar ze een buitenstaander voor nodig hebben, met wie zij geen zakelijke of hiërarchische band hebben. Maar wel liefst één die vanuit ervaring praat, in hetzelfde schuitje heeft gezeten als degene die hij nu adviseert. Met name als het gaat over de langetermijnpositionering van een bedrijf of de ontwikkeling van beleidsvisie, heeft de inzet van een oud-bestuurder meerwaarde'', vindt De Bruin. ,,Het is doodzonde'', stelt hij, ,,dat het enorme relatiebestand, de grote managementkennis en de know how van bestuurders ineens volkomen onbenut blijft als zij met pensioen gaan.'' De Bruin, die pas dit jaar met PMP ID is begonnen, is nu druk op zoek naar bestuurders die nog net werken, of zojuist zijn gestopt, en wier kennis- en relatiebestand nog niet vergaan is. ,,Aangezien dat snel gebeurt, is het zaak mensen te werven als ze nog niet lang uit het arbeidsproces zijn'', aldus De Bruin.

Oud-managers voor wie het pensioen te vroeg komt, en die geïnteresseerd zijn in advieswerkzaamheden, hebben meer mogelijkheden dan ze wellicht denken. Kansen liggen soms op onverwachte plekken, zoals bij Uitzendbureau 65+, een keten van dertien uitzendbureaus die onlangs een aparte divisie heeft opgezet voor hogeropgeleide cliënten van boven de 65. ,,Meestal hebben oud-bestuurders hun eigen circuit, het old boys network, en vinden zij niet via een uitzendbureau werk na hun pensioen'', erkent Michal van Dantzig, pr-manager bij Uitzendbureau 65+. ,,Toch staan bij ons relatief veel hoogopgeleiden ingeschreven, die managementfuncties bekleedden, voor wie wij regelmatig op zoek gaan naar interim managementklussen of advieswerk.'' Als voorbeeld noemt Van Dantzig de oud-manager research & development die dit jaar automatisch met pensioen ging omdat hij 65 werd, en nu via Uitzendbureau 65+ door zijn voormalige werkgever voor 8 uur per week wordt ingehuurd. ,,Deze man werkte bij een bedrijf op het gebied van voedseltechnologie en landbouwtechnieken'', vertelt Van Dantzig. ,,Mede omdat hij 25 jaar in deze gespecialiseerde sector werkte, heeft hij een enorme vakkennis. Hij weet alles van de nieuwste ontwikkelingen en dat is de reden dat hij nu als adviseur wordt ingezet bij diverse projecten.''

Soms komen oud-bestuurders via Uitzendbureau 65+ ook terecht in een interim managementfunctie, vertelt Van Dantzig, maar dan betreft het bijna altijd fulltime functies. Dat is bijvoorbeeld zo bij het oud-hoofd van de managementafdeling bij een instelling in de gezondheidszorg, die zich inschreef bij Uitzendbureau 65+. Deze man, die in 2002 op zijn 65ste met pensioen ging, heeft eerst acht maanden als interim-manager bij een expertisecentrum gewerkt in de gezondheidszorg en werkt nu in een ziekenhuis in de Randstad, waar hij voor enkele jaren is ingehuurd om de kwaliteit van de zorg te verbeteren.

De meeste oud-bestuurders ambiëren na hun (pre)pensioen echter geen fulltime functie meer, is de ervaring van zowel Van Dantzig als De Bruin. Zij vinden het belangrijk om hun kennis en ervaring op niveau in te zetten, en daarbij nieuwe sociale contacten op te doen, maar zij hechten ook aan hun vrijheid. Advieswerkzaamheden vinden zij juist aantrekkelijk, zegt De Bruin, omdat die geen eindverantwoordelijkheid met zich meebrengen, zoals een commissariaat. ,,Ze kunnen vandaag een dagdeel adviseren, en daarna een maand in Spanje gaan golfen.''

Wie de financiële verdiensten niet belangrijk vindt en zijn kennis en ervaring best wil inzetten vanuit een pragmatisch soort idealisme, kan ook terecht bij het Programma Uitzending Managers (PUM), een zelfstandige organisatie die met subsidie van diverse ministeries en VNO-NCW jaarlijks duizenden mensen op onbezoldigde basis uitzendt voor korte adviesprojecten naar ontwikkelingslanden of een Oost- of Centraal-Europees land. ,,In ontwikkelingslanden, waar vaak weinig technische kennis voorhanden is, zetten wij liefst mensen in met zowel management- als praktijkervaring in een bepaalde sector'', vertelt John Heck, projectmanager van het Programma Uitzending Ambtenaren (PUA), een PUM-onderdeel dat uitsluitend overheidsinstellingen als opdrachtgever heeft.

Bij uitzendingen naar Oost- of Centraal-Europa ligt de nadruk meer op de managementervaring. In de kandidaat-lidstaten van de Europese Unie adviseren de uitgezonden managers bijvoorbeeld over de aanpassing en uitvoering van wet- en regelgeving aan EU-richtlijnen, en denken zij mee over de gevolgen hiervan voor MKB-bedrijven. Met adviezen per e-mail houdt de uitgezonden manager vaak ook na terugkeer in Nederland zijn coachende rol, en regelmatig komt het tot een tweede uitzending. Van de 3.500 à 4.000 managers die staan ingeschreven bij PUM en PUA is na twee jaar ongeveer de helft een keer uitgezonden; jaarlijks vinden ruim 1.600 uitzendingen plaats.

Henk Reuding, die al twaalf uitzendingen achter de rug heeft, is nog steeds blij dat hij zich acht jaar geleden inschreef. Wegens een reorganisatie moest hij al op zijn vijftigste met pensioen, maar het vooruitzicht dat ,,mijn kwaliteiten zo zouden wegvloeien'', vond hij heel treurig. De expert op het gebied van brandweerorganisaties – zijn laatste functie was die van waarnemend directeur van het Bureau Brandweerexamens, een bestuursorgaan gelieerd aan het ministerie van Binnenlandse Zaken – hielp afgelopen jaar in Litouwen bij de reorganisatie van de landelijke rampenbestrijdingsorganisatie, die moest gaan voldoen aan de EU-richtlijnen.

Na een fact finding mission, zoals Reuding het noemt, ontdekte hij dat de betrokken ambtenaren niet wisten welke omvang het beste was voor de nieuwe organisatie. Daarom organiseerde hij een cursus waar zij leerden hoe zij de ideale omvang qua materieel en mankracht konden berekenen. Stap voor stap tilt Reuding zo met zijn kennis en ervaring de Litouwse brandweerorganisatie naar een hoger, professioneler niveau, hetgeen hem veel voldoening schenkt.

Daarnaast geniet hij van de vele contacten die hij door PUM in uiteenlopende landen heeft met collega's – ,,brandweermannen spreken overal dezelfde taal'', straalt Reuding. Het enige waar hij tegenop ziet, is de dag dat hij 70 jaar wordt. Want op die leeftijd worden ook de managers van PUM met pensioen gestuurd.