Korting EU-bijdrage? `Er beweegt iets'

De EU gaat mogelijk de landen die het meest aan de gezamenlijke kas bijdragen korting geven. Daarmee zou een oude wens van Nederland, dat relatief het meeste betaalt aan Brussel, in vervulling gaan. Maar zover is het nog lang niet.

Eurocommissaris Michaele Schreyer (Begroting) wil proberen een jaren oude wens van minister Gerrit Zalm (Financiën) in vervulling te laten gaan. Zij heeft een financiële kortingsregeling voorgesteld voor de landen die het meest aan de Europese Unie betalen. Nederland behoort al jaren tot de landen die in verhouding tot hun bruto binnenlands produkt (bbp) netto het meest aan de Brusselse kas bijdragen.

Toch was er voor minister Zalm gisteren nog lang geen reden om de vlag uit te steken. ,,Het is nog niet zover, maar het gaat de goede kant op'', zei hij in Luxemburg tegen journalisten. Een hoge Nederlandse ambtenaar reageerde nog voorzichtiger en stelde slechts vast: ,,Er beweegt iets.'' De reden voor die voorzichtigheid is dat nog vele hindernissen overwonnen moeten worden voordat het voorstel van eurocommissaris Schreyer gerealiseerd kan worden.

Allereerst valt nog te bezien of Schreyer voldoende steun van haar collega's in de Europese Commissie krijgt voor haar voorstel. Zij heeft als Duitse een standpunt ingenomen dat de regering in Berlijn graag hoort. Duitsland is net als Nederland een grote netto betaler aan de EU. Het zou ook willen dat het jaarlijks geld uit Brussel terugkrijgt. Groot-Brittannië heeft als enige land sinds 1984 zo'n regeling, het Britse rebate. Londen wil best praten over een financieel correctie mechanisme dat voor alle nettobetalers geldt, maar heeft tot nu toe een verslechtering van de eigen regeling nooit overwogen.

Binnen de Commissie kan Schreyer op weerstand rekenen van eurocommissarissen uit landen die grote netto ontvangers zijn, zoals Spanje, Portugal en Griekenland. Als Schreyer voldoende steun krijgt binnen de Commissie, is vervolgens de vraag of de volgende Europese Commissie dat overneemt. Want de huidige Commissie treedt volgend jaar november af. Een nieuwe Commissie – met daarin eurocommissarissen uit de toetredingslanden – moet uiteindelijk in 2005 het plan van Schreyer wel of niet meenemen bij eindvoorstellen voor de financiering van de Europese Unie voor de periode van 2007 tot 2013.

Schreyer heeft met haar plan voor een algemeen correctie mechanisme een eerste schot gelost voor de uiterst gecompliceerde onderhandelingen in 2005. Bij die onderhandelingen wordt de EU voor het eerst op een zeer harde manier geconfronteerd met de gevolgen van de uitbreiding van de EU. Alle 25 landen kunnen een akkoord over de lange termijn financiën met een veto torpederen. In 1999, de laatste keer dat soortgelijke onderhandelingen gebeurden, was het al uiterst moeilijk om met 15 landen een eensgezind standpunt te krijgen. Toen sneuvelde de Nederlandse wens van een algemeen correctie mechanisme, onder meer omdat de Duitse bondskanselier Gerhard Schröder op een laat ogenblik Nederland in de steek liet. Toen mislukte ook de poging van de Franse president Jacques Chirac om een einde te maken aan het Britse rebate.

Een probleem in 2005 is dat landen als Nederland en Duitsland niet meer aan de EU willen gaan betalen, dat nieuwe lidstaten in Oost-Europa meer geld willen en dat belangrijke netto ontvangers er niet op achteruit willen gaan. Nederland vindt dat er minder geld naar Zuid-Europa moet en meer geld naar Oost-Europa. Nieuwe lidstaten vinden dat de EU voldoende financiële ruimte heeft. De EU-uitgaven zijn tot nu toe ruim onder het in 1999 afgesproken plafond van 1,27 procent gebleven.

Het is niet denkbeeldig dat de onderhandelingen in 2005 vastlopen. Dan draait de EU door op basis van een jaarbegroting die niet hoger is dan die van het voorgaande jaar. Dat zou tot een crisis in de EU leiden, omdat zonder langetermijnfinanciering geen langetermijnbeleid voor de armere gebieden kan worden opgesteld. Dat structuurbeleid slokt zo'n veertig procent van de Brusselse begroting van jaarlijks ongeveer 95 miljard euro op. Of na al die hindernissen Schreyers plan voor een algemeen correctiemechanisme overeind blijft, zal in 2005 na laatste harde onderhandelingen blijken.