`Gewenste wetgeving wordt gekocht'

Corruptie is een probleem bij sommige kandidaat-leden van de EU. Transparency International kwam vandaag met het jaarrapport.

Bulgarije en Roemenië golden altijd als de meest corrupte kandidaat-leden van de Europese Unie, die mede daarom ook niet meteen lid mochten worden. Maar Bulgarijes positie in de ranglijst wordt nu betwist door Polen, dat volgend jaar mei wél lid wordt van de EU.

Volgens een gisteren gepubliceerd rapport van Transparency International, een organisatie die de ontwikkelingen op het gebied van corruptie in kaart brengt, scoort Polen dit jaar op een schaal van tien een 3,6 vergeleken met een 4 vorig jaar. In Europa doen alleen Bosnië (3,3) en Roemenië (2,8) het slechter. Bulgarije, vorig jaar nog op de één na laagste plaats, krijgt een 3,9. Transparency International spreekt in een persbericht van ,,een opmerkelijke verslechtering'' in Polen, Argentinië, Wit-Rusland, Chili, Canada, Israël, Luxemburg, de VS en Zimbabwe. Nederland staat op de lijst van 133 landen op de zevende plaats met een 8,9.

Grazyna Kopinska, een vooraanstaande corruptiebestrijdster in Polen, is niet verbaasd over Polens degradatie, zo zegt ze in dagblad Rzeczpospolita. Volgens haar hangt die samen met het toenemende aantal schandalen dat in Polen aan het licht wordt gebracht. Uit eigen onderzoek van Kopinska blijkt dat burgers zelf niet op meer corruptie stuiten. Maar door de toegenomen aandacht voor affaires zijn ze wel somberder gaan denken.

Dit wordt beaamd door Miklós Marschall, die binnen Transparency International verantwoordelijk is voor Oost-Europa. ,,Een van de zwakheden van onze index is dat het om perceptie gaat. Het is een snapshot. Over de werkelijke corruptie in een land zegt het weinig. In Polen zijn nu veel zichtbare, spectaculaire schandalen. Daardoor daalt het land op de perceptie-index, terwijl de situatie in werkelijkheid verbetert. De affaires worden immers onthuld.''

Maar dit mag geen excuus zijn voor de politiek om achterover te leunen, voegt de van oorsprong Hongaarse onderzoeker er meteen aan toe. Sterker nog: de politiek zou zich volgens Marschall moeten schamen. Want Oost-Europese politici dragen over het algemeen weinig bij aan corruptiebestrijding. Het is volgens hem hoofdzakelijk de verdienste van de media dat corrupte figuren worden ontmaskerd.

Volgens Marschall betekent de nabijheid van Polen en Roemenië op de ranglijst niet dat deze landen vergelijkbaar zijn qua corruptie. ,,In Roemenië is corruptie nog steeds deel van het dagelijks leven. Kleine en middelgrote bedrijven komen er niet zonder corrupte handelingen. Polen daarentegen heeft al veel meer hervormingen doorgevoerd. De corruptie daar is subtieler.''

De onderzoeker ziet in dat kader een trend in heel Oost-Europa: de kleine corruptie neemt af, dankzij betere regelgeving. Maar de grote corruptie neemt toe. ,,Ik zie een nieuwe vorm van hele gevaarlijke corruptie opdoemen. Veel brutaler of geraffineerder als je wilt. Vroeger werd wetgeving omzeild, nu wordt gewoon de gewenste wetgeving gekocht. Dit is het soort corruptie waarbij meestal politici betrokken zijn.'' Marschall vindt Polens Rywingate daarvan het treffendste voorbeeld.

Polen is al een jaar in de ban van deze affaire, vernoemd naar de invloedrijke filmproducent Lew Rywin. Rywin zou in opdracht van hooggeplaatste personen in de Poolse politiek een poging hebben gedaan media die kritisch waren over de huidige regering te corrumperen.

Maar ook in Slowakije is de `grote corruptie' aan de orde van de dag. De beschuldigingen tegen premier Mikuláš Dzurinda stapelen zich op. Dzurinda is deze week door een voormalige topambtenaar openlijk van cliëntelisme beschuldigd. De premier, tot voor kort een van de meest geprezen politici van Oost-Europa, zou een groot overheidscontract hebben willen toespelen aan bevriende ondernemers.

En ook Roemenië heeft de laatste tijd veel grote affaires. De laatste maanden duiken vooral schandalen op over misbruik van EU-fondsen. In een van de jongste affaires is zelfs een hoofdrol weggelegd voor de minister van Europese Integratie, Hildegard Carola Puwak. Zij zou zo'n 150.000 euro aan Europees onderwijsgeld hebben doorgesluisd naar bedrijven van haar man en haar zoon. De Roemeense premier Adrian Nastase heeft zich solidair verklaard met Puwak. Maar het Europese antifraudebureau OLAF is op basis van de aanwijzingen tot nu toe een onderzoek begonnen, vorige maand.

In een ander Roemeens schandaal zou ongeveer 700.000 euro aan EU-fondsen zijn gebruikt voor de aanleg van waterleidingen in een vakantiedorp. Veel overheidsdienaren, inclusief premier Nastase, zouden daar villa's hebben.

Roemenië mag dan binnen Europa nog steeds onderaan de Transparency-index staan, het is ook een van de drie Oost-Europese landen, samen met Tsjechië en Letland, waar de perceptie van corruptie is verbeterd. In alle andere landen van deze regio, inclusief de Balkan, is sprake van een verslechtering.

Maar zelfs Nederland is er ietsjes op acheruit gegaan. Vorig jaar een 9, nu een 8,9.