Rus in Letland niet onderdrukt

In de Nederlandse kranten verschijnen af en toe berichten waarin volkomen ten onrechte beweerd wordt dat de Russen in Letland gediscrimineerd of zelfs onderdrukt worden. Veel internationale organisaties hebben vastgesteld dat de minderheden in Letland niet door de staat worden gediscrimineerd. De Raad van Europa heeft afgelopen december besloten de monitoring van mensen- en minderheidsrechten ter plaatse te staken. Letland wordt nu net zo door de Raad van Europa gemonitord als bijvoorbeeld Nederland en Denemarken, namelijk vanuit Straatsburg.

De Russische minderheid valt in minstens twee groepen uiteen. Na het herstel van de onafhankelijkheid in 1991 heeft iedereen die in juni 1940 het Letse staatsburgerschap had en de nakomelingen van Letse staatsburgers het Letse staatsburgerschap weer (terug)gekregen; ook zij die geen woord Lets kenden.

Ruim éénderde van de Russen heeft toen het Letse staatsburgerschap (terug)gekregen. Per 1 juli van dit jaar heeft 48 procent van de Russen het Letse staatsburgerschap en dus dezelfde rechten en plichten als alle andere Letse staatsburgers. Alleen die staatsburgers die geen Lets kenden, hebben in veel gevallen wat Lets moeten leren, afhankelijk van de baan die ze hebben. In elk Europees land moet men de staatstaal goed kennen, behalve in Letland (en in Estland en in Litouwen). Daar kan men met een geringere kennis van de staatstaal uit de voeten. Van discriminatie is geen sprake.

Een deel van de Russen (49,1 procent) is stateloos, evenals 29,5 procent van de Polen in Letland en zelfs enige duizenden Letten. Zij en mensen met een buitenlands staatsburgerschap hebben in Letland, net als in de andere Europese landen, een aantal rechten niet die staatsburgers wel hebben. Dat wordt nergens in Europa als discriminatie beoordeeld.

Overigens kunnen de statelozen in Letland en Estland niet zomaar met statelozen in de rest van Europa worden vergeleken. Op een paar uitzonderingen na heeft men wereldwijd de bezetting van Letland, Estland en Litouwen door de Sovjet-Unie de jure nooit erkend en bleven de Baltische landen in het internationaal recht onafhankelijke landen, die de facto bezet waren door de Sovjet-Unie. In 1991 hebben de meeste landen de diplomatieke betrekkingen met de Baltische landen dan ook hersteld, maar deze landen níet erkend.

Artikel 49 van het Verdrag van Genève 1949 verbiedt het bevolken van bezet gebied met burgers uit het land van de bezetter. Dus de mensen die tijdens de Sovjet-bezetting in Letland zijn komen wonen en hun nakomelingen zijn volgens het internationaal recht illegalen, die terug moeten naar hun eigen land. Die illegalen zijn de statelozen van Letland. Letland heeft deze mensen, voorzover ze niet actief aan de bezetting hebben deelgenomen, verblijfsvergunningen gegeven en de mogelijkheid om zich te laten naturaliseren. De naturalisatie houdt onder meer een taaltest in.

Wordt in Letland dan niet (stelselmatig) gediscrimineerd? Ja zeker en wel door Rusland. Statelozen en Russische staatsburgers krijgen gratis visa voor Rusland. Letse staatsburgers (of ze nu Let, Rus, Pool, Litouwer zijn) moeten daarvoor fors betalen. Chauffeurs die op Rusland rijden zullen zich dan ook wel tien keer bedenken voor ze Lets staatsburger worden, net als mensen die vaak familie in Rusland bezoeken. Ze kunnen ook niet verplicht worden Lets staatsburger te worden. Het is hun eigen keuze. Kwalijk wordt het wel wanneer de statelozen dan worden misbruikt om aan te tonen dat de Russen zouden worden gediscrimineerd.

Drs. R.W. Reuderink is Balticum-deskundige.