Heilige fietsers

Zat laatst 's avonds bij iemand in de auto toen van links een fietser zonder licht zich zowat op de motorkap wierp. Alleen door een verbluffend snelle reactie van de bestuurder kon een ongeluk voorkomen worden. Hoe stom dat van zo'n fietser was, mopperde ik, dat die toch wist dat hij zichzelf daarmee in gevaar bracht en schade berokkende enz. Jazeker, zei mijn chauffeur, maar als ik hem aanrijd zal ik toch vrijwel zeker aansprakelijk zijn voor de schade. Mijn chauffeur is op latere leeftijd een rechtenstudie begonnen. En die weet dat dus. Als je een fietser aanrijdt als automobilist ben je vrijwel altijd aansprakelijk. Als de fietser volwassen is, moet je echt kunnen aantonen dat ontwijken betekend zou hebben dat je jezelf te pletter had gereden of nog drie andere fietsers vermorzeld zou hebben, wil de rechter de fietser voor meer dan 50 procent voor zijn eigen schade laten opdraaien. Is de fietser een kind dan is de schade al snel helemaal voor de automobilist.

Het is nog erger, vertelde de chauffeur. Er is een arrest van de Hoge Raad met betrekking tot een tram en een fietser. Het gaat om het volgende: op een bepaalde route rijdt een tram, gewoon rechtdoor. Fietsers die op die straat linksaf willen slaan moeten dus rekening houden met de tram. Dat doen ze vaak niet. Integendeel, ze sorteren allang voor de zijweg naar links voor waardoor ze op de trambaan komen te rijden, maar ze kijken daarbij over het algemeen niet uit en het is ook onduidelijk wanneer ze zoveel verder naar links gaan dat de tram erlangs kan. Trambestuurders weten dat, ook de bestuurder van de tram die weer eens zo'n onduidelijk voorgesorteerde fietser zag. Dus gaf de bestuurder een belsignaal om zichzelf en zijn tram kenbaar te maken en reed gewoon door. Maar de fietser week niet uit en kwam onder de tram. En wie is er nu volgens de Hoge Raad aansprakelijk? Precies. De trambestuurder. Die had langer en harder kunnen bellen, die had op zijn rem kunnen gaan staan, die zat bovendien in een gemotoriseerd voertuig en dat is sowieso al bedenkelijk als de andere verkeersdeelnemer een fietser is. Waar natuurlijk wel iets in zit, want een fietser is zoveel kwetsbaarder dan een tram of een auto. Maar het merkwaardige is dat fietsers die kwetsbaarheid bijna als wapen gebruiken en wel altijd lijken te vinden dat iedereen om ze heen moet rijden alsof ze een heilige koe zijn die zelf nooit op zijn gedrag aangesproken kan worden.

Het deed sterk denken aan het gedoe rond de zeer snelle tram in Amstelveen. Daar kwamen steeds mensen onder. Ook toen er overal hekken langs de rails gezet waren zodat je onmogelijk zomaar zonder uitkijken de trambaan op kon lopen. Dan klommen de mensen over de hekken en kwamen vervolgens onder de tram. En wat deden de mensen toen? Ze begonnen woedend tegen de tram te protesteren die een `moordenaar' zou zijn.

Aan zulke dingen denk je wel eens als je Balkenende hoort spreken over meer eigen verantwoordelijkheid.

Blijkbaar vinden we dat degene die het sterkst is en het gevaarlijkst, de automobilist en de trambestuurder dus, ook beter op moet letten en zwaarder moet boeten je kunt de rechtspraak moeilijk anders interpreteren. Hier geen gelijkheid maar ongelijkheid en dat is niet zo raar. Maar het vervelende is dat wat is begonnen als een terechte bescherming van de zwakkeren, nu ontaardt in een vrijbrief aan diezelfde zwakkeren om zich als idioten te gedragen. Niet omdat de rechtspraak dat zo wil vanzelfsprekend, maar omdat mensen zelf dat zo gaan zien.

Het is op een verkeerde manier neerbuigend om fietsers als hulpeloze kinderen te behandelen die het niet kunnen helpen dat ze geen lamp hebben en die niet snappen dat ze achterom moeten kijken voor ze links afslaan en dat ze hun hand dan uit moeten steken. Het zou ook verkeerd zijn om ze dan maar vogelvrij te verklaren en automobilisten niet te dwingen extra goed uit te kijken. Maar toch zit er iets niet goed. Je ziet het aan al die fietsers die voortdurend een harde klap geven op het dak van auto's als die ze maar even in de weg staan: niets mag een fietser in de weg staan, nóóit mag hij gedwongen worden af te stappen. Een fietser stapt niet af, remt niet, houdt zich niet aan miezerige regeltjes over voorrang en stoort zich niet aan stoplichten of aan verkeersborden die zeggen dat hij een bepaalde straat niet in mag rijden.

Ik weet waarover ik praat. Ik ben zelf ook een fietser en doe ook wel eens wat fout. Maar ik word ook op de fiets soms omvergereden door andere fietsers die ergens vandaan komen waar ze helemaal niet vandaan mogen komen, en die dan luid scheldend voorrang eisen of die je toesnauwen dat je opzij moet als je gewoon voor het rode licht staat te wachten. En als je nu denkt, wat ik denk, dat je in het verkeer als in een verkleinspiegel de maatschappelijke omgangsvormen kunt zien, dan is al dat verwende gedrag veelzeggend. ,,Schop de mensen een geweten,'' schreef Louis Paul Boon. Schop ze een verantwoordelijkheidsgevoel zou ook niet zo slecht zijn.