Lot van `Kyoto' ligt in handen van Poetin

De Russische president Poetin liet deze week weten dat hij zijn troefkaarten in het kille rekenspel over broeikasgassen nog even achter de hand wil houden.

De dans om `Kyoto' is nog niet ten einde. Het protocol, dat zijn naam dankt aan de Japanse stad waar het in 1997 werd aanvaard, is na zes jaar nog steeds niet van kracht.

Het leek zo mooi: geïndustrialiseerde landen die gezamenlijk afspraken hun uitstoot van broeikasgassen met 5,2 procent te verminderen (ten opzichte van ijkjaar 1990) in de hoop daarmee de invloed van de mens op de geleidelijke opwarming van de aarde te verminderen. Het was een doorbraak. De Europese Unie committeerde zich aan een reductie met 8 procent, de Verenigde Staten met 7 procent, en Japan met 6 procent in de periode 2008-2012.

Maar de euforie was snel voorbij toen het aankwam op de precieze invulling. Vervolgconferenties verzandden in steeds meer technische details over de verkoop van `hete lucht', over de sponswerking van bossen die kooldioxide opnemen, over het vervangen van kolen- en gascentrales door kerncentrales. Al dat gecijfer en gedraai was bedoeld om onder al te grote reducties uit te komen. Wij hoeven maar weinig te veranderen, want we hebben bossen, zei de een. Wij kopen in andere landen het recht om broeikasgassen uit te stoten, zei de ander. Wij zijn nog volop in ontwikkeling en hoeven helemaal niets te doen, zei een derde.

Maar zelfs met al die versoepelingen bleek het veel lastiger dan verwacht om aan het protocol te voldoen. Ook Europa, de grootste pleitbezorger van Kyoto, produceerde de afgelopen jaren alleen maar méér broeikasgassen.

Een forse klap deelde de Amerikaanse president Bush uit toen hij, kort na zijn aantreden, Kyoto ,,dood'' verklaarde. De grootste vervuiler, met een derde van de wereldwijde uitstoot aan broeikasgassen, wees het protocol als te duur van de hand. Australië haakte ook af en Europa moest alle zeilen bijzetten om te voorkomen dat andere geïndustrialiseerde landen zouden volgen en het hele akkoord in de prullenbak zou verdwijnen. Want de landen die hebben geratificeerd moeten samen ten minste verantwoordelijk zijn voor 55 procent van de uitstoot om Kyoto van kracht te laten worden.

Het wachten is nu alleen nog op Rusland (17,4 procent), dat zich daarmee in een briljante positie manoeuvreerde. Een Russisch `ja' maakt Kyoto rechtsgeldig. Zegt Rusland toch `nee', dan gaat Kyoto definitief niet door. Op een conferentie over het broeikaseffect, deze week in Moskou, zei de aarzelende president Poetin dat hij alles nog weer eens op een rij wil zetten – alsof hij daar niet al jaren de tijd voor had gehad – en dan zal beslissen.

Dat besluit zal waarschijnlijk vooral door economische argumenten worden ingegeven. Vanuit de VS, waar menigeen hoopt op een mislukking van Kyoto, kan Rusland rekenen op extra investeringen. Bovendien zou inwerkingtreden van Kyoto wel eens kunnen leiden tot een vermindering van de vraag naar olie, omdat alternatieve brandstoffen aantrekkelijker worden. Als tweede olieproducent van de wereld is de Russische economie afhankelijk van de olie-export, vooral naar de VS. Dat alles zou pleiten voor niet ratificeren.

Wat stelt wel ratificeren daar tegenover? In ieder geval hoeft het Rusland voorlopig niets te kosten. De Russische economie is na 1990 zó gekrompen, dat het land veel meer broeikasgassen mag uitstoten dan het doet. Dat overschot kan te gelde worden gemaakt via emissiehandel, al beweren tegenstanders dat emissierechten niks waard zijn sinds de VS afhaakten.

Blijft over het zogeheten clean development mechanism (CDM). Deze `truc' van Kyoto stelt landen in staat om het milieuvoordeel van modernisering in industrie of energievoorziening in andere landen toe te rekenen aan eigen land. Volgens anonieme bronnen binnen het Kremlin wil Rusland op dit gebied garanties van Europa, investeringen van ten minste drie miljard dollar zouden een ,,startpunt'' voor onderhandelingen kunnen zijn. Volgens econoom Joeri Safonov, die vorige maand suggereerde dat Russische topambtenaren zich door Amerikaanse bedrijven laten betalen om Kyoto te vertragen, spelen sommigen ,,een spelletje en zeggen: `geef ons tientallen miljarden dollars, dan worden we het wel eens'''.

Ten slotte gaat het om de economische vertaling van milieuvoor- en -nadelen. Op dit gebied wordt flink gegoocheld met de feiten. Zo herhaalde Andrej Illarionov, een van de belangrijkste economische adviseurs van Poetin, deze week op de conferentie nog eens wat de president eerder al zei: ,,De afgelopen jaren zijn de oogsten in Rusland beter dan ooit. En we betalen jaarlijks miljarden aan verwarming, verlichting en warme kleding. Een temperatuurstijging van een halve graad heeft enorme consequenties voor onze economie.'' Met een verwijzing naar de ontwikkelingslanden, die in Kyoto (voorlopig) buiten schot blijven, zei hij dat ,,het land dat het meest kan profiteren van temperatuurstijging, zichzelf een reductie van de uitstoot van CO2 oplegt, terwijl landen rond de evenaar, die het meest te lijden hebben van stijgende temperaturen, tot niets verplicht zijn''.

Afgezien van het feit dat de gevolgen van het broeikaseffect waarschijnlijk veel gecompliceerder zijn dan Illarionov suggereert – het is niet zo dat de temperatuur gelijkmatig met een halve graad zal stijgen; bovendien gaat het om meer dan alleen een temperatuurstijging – vergat hij dat door het smelten van de permafrost in Siberië fundamenten van gebouwen kunnen bezwijken en dat pijpleidingen voor het vervoer van olie, die in de altijd bevroren grond verankerd liggen, dreigen te breken.