Herreweghe en Pires harmonisch in Beethoven

Al bijna tien jaar leidt dirigent Philippe Herreweghe bij het Koninklijk Concertgebouworkest de tweejaarlijkse uitvoeringen van Bachs Johannes Passion. De laatste jaren raakt de man die van oudsher specialist is in oude muziek echter steeds verder van de Barok verwijderd met gelauwerde uitvoeringen van Mendelssohn tot Bruckner, Fauré en Stravinsky.

Gisteren maakte Herreweghe bij het Concertgebouworkest zijn debuut als Beethoven-dirigent – hoewel het woord `debuut' in deze context een valse betekenis suggereert. Met zijn eigen Orchestre des Champs-Elysées onderzocht Herreweghe het symfonisch oeuvre van Beethoven al nauwkeurig, en bij het Concertgebouworkest leidde hij ook al eerder 19de-eeuws repertoire, waaronder Brahms Ein Deutsches Requiem in 2000.

En toch is Herreweghes voorgeschiedenis, ook met het Concertgebouworkest, veelzeggend voor de wijze waarop hij nu het programma met Beethovens Derde pianoconcert en Achtste symfonie leidt. Bij het orkest is hoorbaar sprake van affiniteit en ervaring met Herreweghes werkwijze, waarvan zijn stokjesloze slag alleen het uiterlijk is. En bij Herreweghe blijf je zelfs in 19de-eeuws orkestrepertoire merken dat hij voortkomt uit de oude muziek-praktijk, en dat weinig dirigenten zijn mate van tekstuele verfijning in vocale muziek kunnen evenaren.

Mede daardoor was de alliantie tussen Herrweghe en de Portugese pianiste Maria João Pires in Beethovens Derde pianoconcert van een volmaakte gelijkgestemdheid. Met haar zeer trefzeker toucher bereikte Pires achter de piano dezelfde helderheid van ritme en structuur als Herreweghe met het glanzend en zeer geconcentreerd spelende Concertgebouworkest. Het blijft opmerkelijk te horen hoezeer Herreweghe erin slaagt met accenten en komma's in de frasering te suggereren dat het orkest niet speelt, maar zingt. In die aanpak was Pires het gedroomde complement met spel dat serene beheersing en vitaliteit op een poëtische manier verbond.

Met Mendelssohns Ouvertüre Die schöne Melusine als merkwaardig gekozen middelpunt presenteerde Herreweghe aansluitend een visie op Beethovens Achtste symfonie die even rijk was aan vondsten, accenten, contrast en zwier. Zeer `klassiek' klonk de manier waarop homofone passages zwaar werden aangezet, in contrast met lang en elegant uitgesponnen melodieën. Op deze manier benaderd, klonken zelfs de pastorale hoorns in het menuet gedistingeerd. Bij Herreweghe zie je wat je hoort, vermoed je een verzwegen tekst achter elke frase en klinkt wát je hoort zowel structureel logisch, als ook volkomen fris.

Concert: Concertgebouworkest o.l.v. Philippe Herreweghe m.m.v Maria João Pires (piano). Werken van Beethoven en Mendelssohn. Gehoord: 1/10 Concertgebouw. Herh. 2 en 5/10. Radio 4: 12/10, 14u15 (Avro).