Symbool van groteske hebzucht staat terecht

Ex-topman Dennis Kozlowski staat voor de rechter wegens fraude bij Tyco. Hem hangt dertig jaar cel boven het hoofd. `Dit is de grote testcase.'

Dennis Kozlowski, de eerste bestuursvoorzitter die terechtstaat sinds de golf van fraudezaken van verleden jaar, knabbelt aan een pretzel op de gang voor de rechtszaal in het gerechtsgebouw van de staat New York. De ex-topman van Tyco – zijn wenkbrauwen staan licht gefronst op zijn kale, vuurrode hoofd – wil niks kwijt over zijn zaak. Maar gevraagd naar zijn kunstcollectie begint hij trots over een Hollandse meester die hij een paar jaar geleden in Londen heeft gekocht. Welke? ,,Dat ben ik even vergeten'', antwoordt hij, ietwat gegeneerd. ,,Het was iets met fruit.''

Het is de vraag hoe lang de 56-jarige Kozlowski, die meer dan de meeste andere hoofdrolspelers in de bedrijfsschandalen sinds Enron symbool is geworden van groteske hebzucht, nog vrij mag beschikken over zijn kunstverzameling en zijn andere bezittingen, zoals buitenhuizen, jachten, helikopters en motorfietsen in New Hampshire, Massachussets en Florida. De strafzaak die gisteren is begonnen tegen hem en zijn rechterhand, de financiële man Mark Swartz, liegt er niet om. Hen hangt dertig jaar gevangenisstraf boven het hoofd. Het openbaar ministerie van New York beschuldigt het tweetal ervan voor 600 miljoen dollar (514 miljoen euro) te hebben gegraaid in de kas van het industriële conglomeraat Tyco. Het OM maakt daarbij gebruik van een deel van het strafrecht dat is bestemd voor criminele organisaties.

,,Dit is de grote testcase'', aldus voormalig openbaar aanklager John Fahy in The New York Times. ,,Als het OM deze zaak niet kan winnen, zal men zeer terughoudend zijn in het beginnen van strafzaken tegen de rest.'' Dan gaat het om zaken tegen oud-topman Kenneth Lay van Enron, Bernard Ebbers van Worldcom en, meer recent, Richard Scrushy van de frauduleuze ziekenhuisbeheerder HealthSouth.

De uitspattingen van Kozlowski, zoon van een politieagent van Poolse afkomst en woonachtig in Newark, New Jersey, zijn inmiddels legendarisch. Naast de voordeur van zijn pied-à-terre van 18 miljoen dollar aan Fifth Avenue stond een paraplubak uit 1840 in de vorm van een poedel ter waarde van 15.000 dollar. De prullenbak in zijn werkkamer kostte Tyco 2.200 dollar, de klerenhangers in zijn slaapkamer 2.900 dollar en het douchegordijn in de badkamer werd gedeclareerd voor liefst 6.000 dollar, zo stelde een onderzoekscommissie vorig jaar vast.

De decadentste stunt haalde Kozlowski uit op de veertigste verjaardag van zijn tweede vrouw, waarvoor hij gasten naar Sardinië liet vliegen. Langs een ijsreplica van Michelangelo's David droop de Stolichnaya wodka in kristallen glazen. En ook dit 2 miljoen dollar kostende festijn, fijntjes vastgelegd op video, werd voor een groot deel betaald door Tyco.

,,Het is misschien allemaal nogal smakeloos'', zegt Stephen Kaufman, Kozlowski's raadsman op de gang, buiten gehoorsafstand van zijn cliënt, ,,maar hebzucht is iets anders dan diefstal.''

Kaufman, een vooraanstaande advocaat die junkbond-koning Michael Milken bijstond in de jaren tachtig, zal er bij de jury op hameren dat de weelde van Kozlowski voor zover door Tyco bekostigd ook door Tyco's raad van commissarissen is goedgekeurd. Zelfs accountant PricewaterhouseCoopers zou zijn zegen hebben gegeven aan de al dan niet kwijtgescholden leningen, buitengewoon genereuze vergoedingen en andere financiële afspraken met Kozlowski.

Rechter Michael Obus van het gerechtshof van de staat New York onderstreepte gisteren bij de juryselectie dat juryleden zich niet moeten laten afleiden door alles wat er zich om de zaak heen afspeelt. ,,Het gaat hier niet over een evaluatie van de New Yorkse effectenbeurs, of over de vraag hoeveel topmanagers zouden moeten verdienen. Het gaat hier louter en alleen om de specifieke beschuldigingen tegen de verdachten.''

In een belendende, maar dan federale, rechtszaal had gisteren een strafzaak plaats tegen een andere gevallen ster uit de recente economische hoogtijdagen. Frank Quattrone, die leiding gaf aan de technologiegroep van zakenbank Credit Suisse First Boston (CSFB) in Silicon Valley, staat terecht wegens het aanzetten van zijn medewerkers tot het vernietigen van bewijsmateriaal toen hij lucht kreeg van een onderzoek van de beursautoriteiten in december 2000. ,,Ruim die papieren even op'', schreef Quattrone in een e-mail aan zijn medewerkers, twee dagen nadat een advocaat van CSFB hem erop attent had gemaakt dat er een onderzoek gaande was naar de manier waarop CSFB zijn meest gewilde aandelen aan cliënten toewees na een beursgang.

Quattrone gedraagt zich in de rechtszaal anders dan Kozlowski. Quattrone – met borstelsnor en gekleed in een blauwe blazer – glimlacht voortdurend de zaal rond, en wekt de indruk het juridische theater wel amusant te vinden. Als Quattrone schuldig wordt bevonden, kan hij een gevangenisstraf krijgen plus een boete van 750.000 dollar. Die boete is slechts een deuk in een pakje boter aangezien Quattrone naar verluidt ten minste 100 miljoen dollar verdiende.

Uitspraak in de zaak tegen Kozlowski en Swartz wordt over drie à vier maanden verwacht, terwijl de zaak tegen de analist Quattrone al binnen twee weken voorbij kan zijn.