Superstrateeg Khomeiny

Waarom brachten de Iraniërs bijna 25 jaar geleden in vredesnaam ayatollah Ruhollah Khomeiny aan de macht? Als je nu naar de massale onvrede onder het Iraanse volk kijkt over het islamitische regime dat hij aan de macht heeft gebracht, is het bijna onvoorstelbaar. Met name de jeugd keert zich steeds verder van Khomeiny's opvolgers af; sommigen zeggen uitdagend de zoon van de verjaagde en snel daarop gestorven sjah terug te willen. Toch stonden indertijd de jongeren – de ouders van de huidige ontevredenen – massaal achter de grote leider van de opstand tegen de sjah. Ja, er was bijna geen scholier of student die niet meedemonstreerde tegen de sjah, en televisiebeelden uit die tijd bewijzen dat.

Waarom, vraagt Andere Tijden aan een ervaringsdeskundige, Afshin Ellian, en de journalisten Safa Haeri, Iraniër van geboorte, en Michael Stein. Ellian demonstreerde zelf mee, Haeri en Stein hebben verslag gedaan van de revolutie.

Er is natuurlijk niet één antwoord. Heel in het kort kwam het erop neer dat een heleboel grote onvredes samenvielen met de aanwezigheid van een bijzonder charismatische oppositieleider die vanuit het buitenland alles regisseerde en in staat was alle tegenstanders van de sjah bijeen te brengen. Een grote onvrede was het gevoel door het westen, Amerika, te worden uitgebuit en gedomineerd – Iraniërs zijn een bijzonder zelfbewust volk. De geestelijkheid zinderde van haat, en wie niet eigenlijk? Iedereen werd meegesleept zegt Stein, en Ellian, die nu vanuit Nederland (onder andere in deze krant) tegen het islamitische regime fulmineert, wordt inderdaad weer helemaal enthousiast bij de gedachte aan die tijd.

Maar zonder Khomeiny was het niets geworden. Een fantastische strateeg, zegt Haeri, vermoedelijk een van de beste van deze eeuw, die eerst alle oppositiegroepen verenigde tegen de sjah, en toen hij zelf eenmaal de macht had weer uiteenspeelde.

Dat is ook precies het doorslaggevende verschil met de protestbetogingen van de jongeren van nu (die trouwens onvergelijkbaar veel kleiner zijn dan die van toen). Maar er is geen Khomeiny, geen strateeg die de protesten kanaliseert. Daarom is een tegenrevolutie voorlopig niet aan de orde.

Andere tijden: Khomeini naar Iran, Ned.3, 20.55-21.30u.