Namus

,,Zarife was een keurig meisje met een hoofddoek. We hadden geen signalen dat er thuis wat mis was.''

Schooldirecteur P. Krikke uit Almelo over het 18-jarige meisje dat deze zomer door haar vader in Turkije werd vermoord. Eerwraak. Of de hardleersheid van de menselijke soort.

Het is dit jaar precies tien jaar geleden dat zich een vergelijkbare moordzaak in Nederland afspeelde. Op 14 mei 1993 verliet Fatma, een 21-jarig Turks meisje (haar naam is gefingeerd, evenals de namen die hierna volgen) met haar Turkse vriend Mustafa het Academisch Ziekenhuis van Utrecht. Zij was daar opgenomen na een mislukte zelfmoordpoging.

Plotseling dook Ahmed voor hen op, de negen jaar oudere broer van Fatma. Fatma was vroeger zijn lievelingszus geweest. Ze was opgegroeid in Nederland en werd als 16-jarige uitgehuwelijkt aan een Turkse man in Turkije. Ze kon er niet aarden en keerde alleen terug naar Nederland, waar ze een verhouding kreeg met Mustafa, die al getrouwd bleek te zijn.

De familie eiste dat Fatma en Mustafa hun relatie zouden beëindigen. Maar Fatma zei tegen haar broer: ,,Bemoei je niet met mijn leven. Misschien word ik wel buikdanseres.''

Ahmed kwam nu met een getrokken pistool op Fatma af. Fatma riep, letterlijk vertaald, naar hem: ,,Shit, wat voor kakwerk kom je hier doen!'' Ze omarmde haar vriend en probeerde weg te lopen. Daarop schoot Ahmed haar in de rug. Toen ze op de grond lag, schoot hij nog enkele malen op haar. Een toegesnelde verpleger wees hij terug. ,,Ze moet dood'', zei hij.

Ik heb destijds de rechtszaak gevolgd. Wat ik nooit zal vergeten, is het beeld van de familie die de zaak bijwoonde. Zes gehoofddoekte vrouwen, vier mannen. Ze liepen in gescheiden groepjes naar het gerechtsgebouw. Ook in de zaal gingen de mannen bij de mannen zitten en de vrouwen bij de vrouwen.

Toen de officier van justitie een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van twaalf jaar eiste, verlieten enkele Turkse vrouwen geëmotioneerd de zaal. Die vrouwen waren begaan met het lot van Ahmed, en minder vrees ik – met dat van Fatma.

En Ahmed? Die was vooral begaan met zichzelf.

In zijn laatste woord zei hij: ,,Wat moet ik zeggen? Mustafa loopt nog vrij rond. Hij heeft mijn zus tot hoer gemaakt. Is dit gerechtigheid?''

Hij kreeg uiteindelijk tien jaar gevangenisstraf voor moord. Wat betekent dat Ahmed nu ergens in Nederland als een vrij man de berichten zit te spellen over de moord op Zarife. Af en toe met een goedkeurend knikje, vermoed ik.

Tien jaar verder, en niets wijzer geworden.

Rechtszalen waren destijds de plekken bij uitstek om als autochtone Nederlander te ervaren hoe dergelijke islamitische families zich afsloten voor de westerse realiteit. Daar doken voor het eerst begrippen op als namus, de eer van de familie die was geschonden. Turkologen kwamen geduldig uitleggen wat er precies aan de hand was.

We luisterden geboeid, maar konden het eigenlijk niet bevatten. Dit zou nu toch wel snel afgelopen zijn, dachten we, Ahmed belichaamde het barbaarse staartje van een middeleeuws gebruik.