Halve Independent oogt en voelt als de grote krant

De Britse krant The Independent verschijnt sinds vandaag op twee formaten in de strijd met de gratis forenzenkrant Metro. Een gewiekste formule, of het begin van het einde?

Hij is half zo groot, maar met tachtig pagina's dubbel zo dik. The Independent verschijnt vandaag voor het eerst in twee smaken: naast de gewone editie kunnen lezers in en om Londen dezelfde krant sinds vanochtend ook kopen in tabloid-formaat.

Het Britse ochtendblad dat na zijn spectaculaire lancering in 1986 The Times en The Guardian leek te bedreigen, hoopt met de nieuwe formule de gestage val van de oplage – van 420.000 naar 179.000 – te keren.

Het kleinere formaat is vooral bedoeld om trein- en metroforenzen te lokken die nu gratis de populaire spitskrant Metro lezen. Voor 60 pence (0,85 euro) krijgen ze in hetzelfde draagbare formaat alle nieuws, achtergronden, reportages, columns, foto's en advertenties van de gewone `Indie'. Verbazingwekkend hoeveel er vanochtend op een halve voorpagina blijkt te passen: twee grote nieuwsverhalen (over Tony Blair en een belastingstijging om de oorlog in Irak te betalen) plus een foto, grafieken en blokken met verwijzingen. Slechts twee kleine items (en de barcode) zijn in de tabloid `naar binnen' verhuisd. Zo is de look and feel van de grote krant inderdaad vrijwel geheel behouden, zoals de redactie belooft.

Tandpasta, pinda's en waspoeder zijn er al lang in kleine en grotere verpakkingen. Zou dat bij een dagblad ook werken, vroeg hoofdredacteur Simon Kelner zich met een schok af, toen hij eerder dit jaar in de supermarkt liep. Dat was geen triviale vraag.

Op het Europese vasteland bestaan genoeg serieuze kranten in tabloid- of bijna-tabloid-formaat, zoals Le Monde en Libération in Frankrijk en El País en El Mundo in Spanje. In het Verenigd Koninkrijk probeerde The Sunday Correspondent het in 1989 even, maar die nieuwe krant ging na een jaar failliet. Britse lezers blijven de vorm vooral associëren met vox pop, voetbal en de vleeskleurige kopij van The Sun en The Daily Star, die de loodgieter en de telefoonmonteur achter de voorruit hebben liggen. Wie zijn formaat wijzigt geeft gemakkelijk het signaal in journalistieke stijl óók sensatie te willen zoeken en down market te gaan.

,,Zulke ingebakken ideeën verander je niet van de ene dag op de andere'', zei Kelner zondag. Daarom zullen vooralsnog alleen lezers in de 8.000 kiosken in de agglomeratie van `Greater London' de kleine krant naast de grotere kunnen kiezen. In de rest van het land blijft de Indie alleen verkrijgbaar als broadsheet, het vertrouwde formaat van de kwaliteitskranten.

Formaatverkleining is een trend. Het Zweedse Svenska Dagbladet deed het twee jaar geleden, onder meer om te bezuinigen. Een reeks Belgische kranten, waaronder La Libre Belgique, deed het vorig jaar. Britse kranten snuffelen wel al langer aan de formule. The Times, The Guardian en the Independent zelf hebben een tweede of derde katern op tabloid-formaat (net als het Parool-katern `PS' en het kunstkatern van de Volkskrant). Maar sinds de rechtse The Daily Mail en The Daily Express in de jaren zeventig van broadsheet een tabloid werden, heeft geen enkele Britse krant de complete overstap gewaagd.

Dat juist The Independent het experiment nu voortzet, is geen verrassing. Politiek gezien is de Indie de laatste tijd ver opgeschoven naar links. Met een sterk afwijzend standpunt over de oorlog in Irak – maandenlang uitgedragen op vrijwel elke voorpagina – en een kruistocht tegen genetisch gemanipuleerde landbouw was de krant van toon al bijna een tabloid geworden. Maar het is onduidelijk of de dissidente Labour-kiezers die de krant daarmee trok blijvertjes zijn. In elk geval begint het geduld van eigenaar Tony O'Reilly, de Ierse zakenman die de krant in 1998 geleden redde uit een nog dieper dal, op te raken. Het blad zou nog steeds zo'n tien miljoen pond per jaar verlies maken.

Zal de tabloid-editie helpen? Optimisten bij Independent News & Media, de uitgever, voorspellen een oplagestijging van 50.000. Anderen zijn sceptischer. De proefnummers die al een week worden gemaakt zijn in elk geval goed ontvangen bij proeflezers en – opmerkelijk – de concurrentie.

Peter Preston, oud-hoofdredacteur van The Guardian die in de zondagse Observer een mediarubriek heeft, noemde de uitstraling ,,kalm en koel, zonder het geschreeuw van de red tops'', zoals de andere tabloidkranten heten. En Brian MacArthur, mediaredacteur van The Times, noemde de formule ,,gewiekst'' en voorspelde dat álle Britse kranten over tien of twintig jaar op tabloidformaat zullen uitkomen.

Maar Stephen Glover, een van de drie Telegraph-journalisten die zeventien jaar geleden in het geheim de uitgave van The Independent voorbereidden, vermoedt dat het effect gering zal zijn door de tabloid alleen te verkopen binnen de M25 [de Londense rondweg]. ,,Het zou de onderneming op het spel gezet hebben door het op nationale schaal te doen, maar dat was ook een betere manier geweest om de krant opnieuw tot leven te wekken.''

Genoeg beren op de weg. Willen al die Metro-lezers wel een vrij dikke krant van 80 pagina's (en zonder nietje in de rug), bijvoorbeeld? En willen adverteerders wel op lange duur in twee formaten verschijnen? Eén veteraan-journalist van de Guardian, de grootste concurrent, noemt de formaatverandering zelfs een wanhoopsdaad. ,,Dit is het begin van het einde'', voorspelt hij.

Dat is toch de vraag: zijn eigen krant lijkt sinds een paar maanden verdacht vaak Independent-achtige voorpagina's te maken, met weinig foto's en schetterende twee- of drieregelige koppen over de volle breedte. De vorm maakt school. The Guardian, die zelf óók een tabloid-dummie op de plank heeft liggen, neemt de concurrent vanochtend op de hak door een nog kleiner gedrukt krantje in te steken. The Guardian: `nu verkrijgbaar in drie formaten'.