Zelf op zoek naar leiders van Hamas

Extremistische moslim-organisaties als Hamas hoeven zich geen zorgen te maken over hun populariteit: één op de vier Palestijnse jongeren loopt volgens een onderzoek met plannen voor een zelfmoordactie rond.

De leiders van de extremistische moslimbewegingen Hamas en Islamitische Jihad en ook de kopstukken van de radicale linkse en populistische seculiere Palestijnse oppositiefronten zijn samen met al hun familie- en kaderleden ondergedoken sinds Israël hun de oorlog heeft verklaard. In Gaza blijft de telefoon overgaan bij Hamasleider sjeik Abdel Aziz al-Rantisi en bij diens nummer twee, Mahmoud Zahhar, die beiden eerder op het nippertje aan liquidatie zijn ontsnapt.

Ook alle andere communicatiekanalen met Hamas zijn dood. Zowel de politieke leiders van de radicaal-islamitische organisatie als de militaire vleugel, Izzedin al-Qassem, heeft elk contact met de buitenwereld afgesneden. Ze zijn ondergronds gegaan, en dat is niet de gewoonte bij de beweging die sinds de eerste intifadah (1987-1993) een monopolie op de `zelfopoffering' in de strijd tegen Israël heeft opgebouwd en ook de meest extreme middelen niet schuwt. Alleen tijdens massabijeenkomsten, begrafenissen en bij de recente golf van grote pro-Arafat betogingen laten de gewapende en gemaskerde strijders van Hamas zich nog in het publiek zien.

Je thuis aandienen bij de geestelijk leider van Hamas, sjeik Ahmed Yassin, levert, nadat deze ook al op het nippertje een aanval met een F-16 overleefde, evenmin resultaat op. ,,Hij is wel thuis, ja, maar hij wil niemand spreken'', brommen de lijfwachten bij de deur. Maar na de aanval met een 250 kilo zware bom op het drie verdiepingen tellende gebouw waar Yassin een ontmoeting bijwoonde – hij werd bij die aanval gewond – lijkt het wat naïef zomaar aan te nemen dat hij thuis zou kunnen zijn.

De meeste leiders van Hamas en de Jihad waren tot een paar dagen geleden niet echt ondergedoken ondanks de Israëlische liquidatiecampagne en de oorlogsverklaring aan het adres van alle Hamas-leden. Politieke leiders als Rantisi en Zahhar waren gewoon thuis te vinden, al namen ze uiteraard zekere veiligheidsvoorschriften in acht. Ze verplaatsten zich bijvoorbeeld de laatste maanden niet meer in hun eigen voertuigen. Het is bekend dat Palestijnse collaborateurs en infiltranten van de Israëlische geheime dienst Mossad op voertuigen van Palestijnse leiders en militanten die op de Israëlische zwarte lijst voorkomen onzichtbare UV-spray aanbrengen, waardoor zij een makkelijk te herkennen doelwit vormen voor de Apache-gevechtshelikopters.

,,Maar sinds de aanslagen op sjeik Yassin en dokter Zahhar is dat helemaal anders'', vertelt Riad Daloul, een arbeider in de Palestijns-Israëlische vrijhandelszone in de oostelijke punt van de Gazastrook. ,,De Hamasleiders willen het Israël niet al te makkelijk maken, en ze duiken ook onder om hun familie en vrienden te beschermen'', legt Daloul uit. Zahhars 29-jarige zoon Khaled werd bij de aanslag op zijn vader gedood.

Riad Daloul is er vast van overtuigd dat Israël er niet in slaagt Hamas klein te krijgen. ,,De Palestijnen zijn niet erg onder de indruk van de Israëlische moordcampagne. De bezetters maken ons eerder sterker, wij hebben nu meer geduld en bereiden ons voor op de komende ronde.''

,,Hamas is sterker dan ooit, want die beweging floreert juist door Israëlische aanvallen en provocaties aan de ene kant en de sterke gevoelens van hulpeloosheid en onrechtvaardigheid, de wanhoop onder de Palestijnen'', zo bevestigt dr. Iyad Sarraj. Hij staat aan het hoofd van het Centrum voor Geestelijke Gezondheidszorg in Gaza. ,,En die dynamiek wordt nu nog versterkt door de toenemende armoede onder de bevolking en de corruptie op grote schaal van de kant van de Palestijnse autoriteiten.''

Volgens Sarraj is het voor Hamas zeker moeilijker dan voorheen om zelfmoordoperaties uit te voeren door de verscherpte Israëlische veiligheidsmaatregelen. ,,Maar er is tegelijk ook geen gebrek aan zelfmoordkandidaten. Er bestaat een lange wachtlijst met vrijwilligers, met kandidaat-zelfmoordbommen.''

Uit het mede door het buitenland gefinancierde onderzoek dat Sarraj en zijn medewerkers onder de bevolking van Gaza uitvoert naar trauma's, geweld en geestelijke gezondheid, blijkt dat een groeiend aantal Palestijnse jongeren met het idee speelt om als martelaar te sterven. ,,Sinds het begin van de intifadah is dat aantal intussen opgelopen tot meer dan een kwart – één op vier jongeren loopt tegen de tijd dat hij 18 jaar wordt rond met dergelijke plannen'', zegt Sarraj.

Volgens Mustapha Muqdad, een 26-jarige ambtenaar bij het ministerie van Buitenlandse Zaken, is de basis van Hamas heel sterk, wegens het sociale en humanitaire werk dat de beweging doet voor de arme bevolking, maar ook omdat dat zij in de ogen van de mensen `schoon' is. ,,In tegenstelling tot de corrupte leiders van de autoriteiten. De mensen hebben om die reden veel vertrouwen in Hamas.''

En er is meer, zegt Muqdad: ,,Veel mensen steunen Hamas – ze nemen massaal deel aan manifestaties en komen naar de begrafenis van Hamas-figuren – terwijl ze eigenlijk niets voelen voor het politieke programma. Maar dat komt doordat de Israëliërs hier in de Gazastrook zoveel onschuldige burgers doden; wij krijgen met de dag meer het gevoel dat niemand hier nog veilig is. Dus eigenlijk moet je zeggen dat de Israeliërs met hun recente escalatie hun ergste vijanden alleen maar versterken. Hoe meer moordaanvallen Israel uitvoert, hoe sterker Hamas wordt. Voor de Israëlische en de Palestijnse bevolking leidt die strategie tot heel sombere vooruitzichten'', zegt Muqdad.