Vrije pers in Zimbabwe bestaat uit één leeg kantoor

Een simpele handtekening van een commissie maakte in Zimbabwe na vier jaar aan het bestaan van 's lands enige onafhankelijke krant. Nu is de enige oppositiepartij aan de beurt om te worden afgeschaft.

Het kantoor dat gebakken lucht verkoopt in Lijmen en Het Been van Willem Elsschot had op de zevende verdieping van Speke Avenue in de Zimbabweaanse hoofdstad Harare kunnen staan. De redactie van de Daily News, tot voor kort het enige onafhankelijke dagblad van Zimbabwe, is een inhoudsloos decor geworden.

De naambordjes hangen er nog: hoofdredacteur, administratie, vormgeving. Er zitten zelfs nog verslaggevers rond de redactietafel, duimen te draaien. Sinds de oproerpolitie hier twee weken geleden binnenmarcheerde, is er geen letter meer geschreven. De computers zijn verdwenen. De archiefkasten zijn, net als in Lijmen, leeg.

,,Verhalen genoeg, maar we kunnen ze nergens kwijt'', treurt redacteur Ngobile Nyati terwijl een aantal collega's het kantoor verlaat voor het zoveelste verhoor op het politiebureau. Negen zijn er al in staat van beschuldiging gesteld, voor de andere vijftig journalisten dreigt hetzelfde lot. Na de maïs, het brood, de benzine en het contante geld is nu ook de vrije nieuwsgaring in Zimbabwe opgedroogd.

De Daily News opereerde illegaal, heeft de hoogste rechtbank in het land geoordeeld. De krant had zich moeten registreren onder een omstreden perswet. Zelfs toen de directie dat na de sluiting alsnog deed en een andere rechtbank het licht weer op groen zette, kwamen de computers niet terug. Een mediacommissie maakte met één handtekening een einde aan het vier jaar durende avontuur van de Daily News.

Een krantje was het, de meeste dagen van de week niet dikker dan vijftien pagina's op A4 formaat. Achter de blauwe voorpagina met schreeuwerige kop scholen meer advertenties dan kopij, maar ook ongemeen harde uithalen naar de regering. In een omgeving waarin wordt gemoord en verkracht voor een politieke overtuiging en een gesprek tussen drie mensen als `illegale demonstratie' geldt, was de krant een opvallend fenomeen.

De Daily News nam het op tegen kranten als de Herald en de Chronicle, net als de staatsradio en -televisie (ZBC) buikspreekpoppen van de regering van Robert Mugabe. De schuld van de instorting van de economie, de brandstofschaarste, zelfs de droogte heeft de staatspers de afgelopen maanden in de schoenen geschoven van de oppositie.

Ze waarschuwden de bewoners van de grote steden herhaaldelijk voor ,,terreurdreiging''. Vliegtuigen bestuurd door Britse piloten zouden zich elk moment in de hoogste gebouwen van Harare en Bulawayo kunnen boren. Amerika stuurt soldaten naar Zimbabwe om de regering net als inIrak omver te werpen. En de minister van Informatie instrueerde de kranten niet langer over voetbalwedstrijden op het grondgebied van de voormalige kolonisator Engeland te schrijven.

In die omstandigheden dreigde de Daily News soms wat makkelijk voor de oppositie te zijn. ,,We waren een platform'', geeft redacteur Nyati toe. Toen haar krant nog verscheen, werden de feiten elke dag in twee versies gepresenteerd. Als de Daily News berichtte over leden van de regeringspartij die huizen van oppositieaanhangers in brand hadden gezet, dan waren volgens de Herald de daders afkomstig uit kringen van de oppositie.

,,De berichtgeving in Zimbabwe is sinds de komst van de Daily News net zo gepolariseerd als de politiek'', zegt Abel Chikomo van het Media Monitoring Project. Aan de krant die de Zimbabweaan onder zijn arm draagt herken je zijn politieke voorkeur.

Tot negentien jaar na de onafhankelijkheid, op één mislukt initiatief na, heeft Zimbabwe nooit een onafhankelijke dagkrant gekend. Verdoofd door de overwinning tegen het blanke regime van Ian Smith geloofde Zimbabwe president Mugabe, vader van de strijd, de maximale leider, op zijn woord. Totdat de economie eind jaren negentig instortte en de vakbonden voor het eerst vragen stelden over de regeringstermijn van Mugabe. Een paar maanden na de komst van Daily News had Zimbabwe ineens ook een serieuze oppositiepartij, de Movement for Democratic Change (MDC).

,,In de hoek van de MDC zullen met het verdwijnen van de krant de zwaarste klappen vallen'', voorspelt mediawaarnemer Chikomo. Hij geeft de partij nog drie maanden voor ze in vergetelheid zal verdrinken. Het beleggen van bijeenkomsten is de partij verboden. En het onderhouden van ondergrondse contacten is met name op het platteland nooit het sterkste punt geweest van de jonge oppositiepartij. Stakingen en demonstraties zijn om die reden het afgelopen jaar een aantal malen mislukt. En toen verscheen de Daily News nog.

,,Ik ben ervan overtuigd dat de sluiting van de Daily News in eerste instantie tegen ons is gericht'', zegt woordvoerder William Banto van de MDC. ,,Het is slecht nieuws voor ons, slecht nieuws voor de democratie en slecht nieuws voor Zimbabwe.''

Op het kantoor van de MDC heet de krant, net als op de redactie van de Daily News en op straat, ,,de laatste strohalm''. Maar de reactie op het plotselinge tekort aan vrije nieuwsgaring is vooralsnog even lauw als de reactie op de omstreden uitslag van de presidentsverkiezingen vorig jaar, als de reactie op alle andere tekorten. ,,Zonde'' noemen de Zimbabweanen de sluiting en kopen voortaan de Herald, die deze week de verkoopprijs voor de gelegenheid verdubbelde.