Van Aartsen definitief leider van VVD

Tijdens de partijraad van de VVD afgelopen weekend kreeg fractieleider Van Aartsen steun voor zijn referendumplan. Daarmee manifesteerde hij zich definitief als informeel politiek leider.

Wie in de VVD het informele ambt van politiek leider bekleedt is sinds de partijraad van zaterdag geen vraag meer.

Fractieleider in de Tweede Kamer Jozias van Aartsen – een bekrachtiging door de partijraad van zijn referendumplan op zak – kon de vergadering met een reeks klaroenstoten beëindigen: over de laksheid van het kabinet in de Europese diplomatie, en over de heropening van het interne debat in de VVD over referenda. De bijdrage van vice-premier Zalm aan de bijeenkomst bleef daarentegen beperkt tot een nieuwsloze uiteenzetting in de ochtenduren over de miljoenennota.

Tot grote tevredenheid van het merendeel der aanwezigen in de partijraad – bij de VVD trouwens geen beslissend maar raadgevend orgaan – was de conclusie van Ermelo dat het politiek primaat in de VVD bij de gekozen vertegenwoordigers ligt, en niet bij de bewindspersonen. ,,De VVD'ers in Tweede Kamer, Eerste Kamer en Europees Parlement zullen er alles aan doen om het vertrouwen van de burger in de politiek terug te halen'', zei Van Aartsen onder grote bijval.

Helemaal zonder oppositie ging het niet. VVD-coryfee Vonhoff noemde het raadplegend referendum waarvoor de partij zich nu, op initiatief van Van Aartsen, op alle niveaus uitgesproken heeft ,,de doodskist van de democratie''. Oud-senaatsvoorzitter Korthals Altes deed een scherpe aanval op de Eerste Kamerleden van VVD, omdat die zich vorige week in meerderheid hadden geschaard achter de steun van de Tweede Kamerleden voor een referendum over de Europese Grondwet. ,,Dat heeft mij zeer bevreemd'', sprak hij op dreigende toon. ,,Het middel van het referendum is erger dan de kwaal''.

Maar er was voor de tegenstanders geen doorkomen aan: de partijraad sprak zich met achttien tegen twaalf stemmen vóór het eenmalig raadplegend referendum over de Europese Grondwet uit. In de wandelgangen bleek ook waarom de VVD-senatoren zich vorige week zo verrassend vóór het referendum over de Europese Grondwet hadden uitgesproken, terwijl de Tweede Kamer nog moet beginnen aan de behandeling van dit initiatiefvoorstel. Het was de VVD'ers in de Eerste Kamer niet ontgaan dat er in pers en politiek steeds meer speculaties opdoken dat zij Van Aartsens steun aan het referendum wel teniet zouden doen. Aan deze bron van twijfel aan diens politiek leiderschap wilde men een einde maken.

Beide Kamerfracties hebben hun steun aan het referendum over Europa nadrukkelijk als `eenmalig' gepresenteerd, maar Van Aartsen concludeerde na de uitspraak van de partijraad onmiddellijk dat de VVD nu ook weer over het referendum als vast onderdeel van de democratie moet gaan spreken. ,,Er zijn onder liberalen altijd voorstanders geweest van het referendum, waaronder Oud en Marchant'', hield hij de partijraad voor. Dat, zoals de tegenstanders hadden opgemerkt, de VVD op een congres in 1986 eens het onderwerp referendum in de ijskast had gezet, maakt op Van Aartsen geen indruk: ,,De tijd gaat verder''.

Er waren meer noviteiten op de Ermelose partijraad. Voor het eerst hebben de VVD-leden direct een lijsttrekker gekozen, voor de Europese verkiezingen: Jules Maaten, de zittende delegatieleider in het Europarlement, won met meer dan 50 procent in een stemming per telefoon en internet, waaraan zeventien procent van de partijleden heeft meegedaan. Voor het eerst ook zullen VVD en D66 een lijstverbinding aangaan, bij diezelfde Europese verkiezingen.

Maar de belangrijkste vernieuwing was toch wel de onbevangen discussie op de partijraad zelf, waaraan menigeen moest wennen. ,,Kunnen we aan de stelling `Turkije moet geen lid van de Europese Unie worden' niet het woordje `nu' toevoegen?'', opperde een lid om aan de voorgelegde keuze wat scherpte te ontnemen. Maar daar was de leiding tegen.

Van Aartsen voegde zich met zijn strijdkreet tegen de `castraat-eurocommissaris zonder stemrecht' geheel naar de inzichten van eurocommissaris Bolkestein, die het debat met een scherp-kritische rede over `de liberale grenzen van Europa' was begonnen. Donderdag staat Van Aartsen in de Kamer, bij het debat over de Europese Unie, tegenover CDA-fractieleider Verhagen, die het VVD-dualisme inzake Europa met argusogen volgt.