Rome's `Witte Nacht' stil en donker

Rome vierde feest in de nacht dat de stroom uitviel. Gisteren vroegen beduusde Italianen zich bij hun eerste cappuccino af hoe dit allemaal kon gebeuren.

,,Bij ons zou zoiets nooit kunnen gebeuren.'' zei de Italiaanse premier Silvio Berlusconi, direct na de stroomstoring van New York van 14 augustus. Zes weken later wacht Francesco uit Bologna met vele andere Italianen op station Termini in Rome al vele uren totdat de treinen weer stroom krijgen. Allen zijn ze slachtoffer van een stroomstoring die het hele land platlegt. En dat nog wel tijdens de `Witte Nacht', als alle winkels in Rome de hele nacht open blijven, en er op vele pleinen muziekconcerten en theaterspektakels zijn. Een nacht die meer mensen op de been brengt dan er doorgaans overdag in Rome rondwandelen.

Om vijf voor half vier zondagochtend veranderde de Witte Nacht in een oogopslag in de Zwarte Nacht. Alle stroom viel uit. Het werd stil en het enige licht in de stad werd verspreid door de koplampen van de auto's. Dertienduizend mensen zaten vast in de metro die speciaal voor de festiviteiten open was gebleven. Francesco legde zich te rusten onder een brug aan de Tiber, schuilend voor de regen. Later ging hij net als duizenden anderen te voet naar het station om daar te ontdekken dat al het treinverkeer in Italië was stilgevallen. 110 treinen met 30.000 passagiers stonden in Italië te wachten op stroom.

Pas rond tien uur zondagochtend kwam de stroomvoorziening in Noord-Italië, dankzij het inschakelen van enkele waterkrachtcentrales, weer langzaam op gang. In Rome kon de bar tegenover de Santa Maria Maggiore pas om half twaalf het eerste kopje cappuccino presenteren. Rond dat uur floepten de stoplichten ook weer aan. In de uren ervoor deed zich op de kruispunten een groot aantal botsingen voor, waarbij in heel Italië in totaal vijf mensen om het leven kwamen. Rond vier uur 's middags, ruim twaalf uur na de black-out, reden de treinen weer op schema. Toen hadden de ijssalons en gebakzaken in het land volgens de bond voor detailhandel inmiddels voor 50 miljoen euro schade geleden. Koeien hadden eindeloos geloeid omdat ze niet gemolken konden worden. De staal- en chemische industrie heeft door de stroomonderbreking een nog niet in te schatten schade geleden. De ziekenhuizen redden zich met noodaggregaten.

Het feit dat de stroomstoring op de vroege zondagochtend plaatsvond, heeft de overlast beperkt, maar het aantal vragen over de oorzaken vermenigvuldigd. Waarom valt de stroom uit juist op het moment in de week dat er de minste vraag naar is?

Volgens de eerste analyses, begon het allemaal om één over drie 's nachts met een boom in Zwitserland die werd omgeblazen door de wind. De boom viel op een hoofdkabel, met een capaciteit van 380.000 volt, en veroorzaakte kortsluiting. Direct daarna zou een tweede lijn in Zwitserland het loodje hebben gelegd, waarna de belangrijke stroomverbinding tussen het Franse Albertville en het Italiaanse Rondissone in Piemonte overbelast raakte en het begaf. Weg 6.000 megawatt die Italië importeerde en vier seconden later zat heel het land in het donker.

De directie van de stroomdistributie in Albertville beweert echter dat er maar enkele ogenblikken geen stroom is geweest. Meteen nadat de onderbreking werd gesignaleerd, zou men zijn overgeschakeld op de noodvoorziening, waarna de stroomvoorziening in Frankrijk vrijwel overal direct werd hersteld, ook richting Italië, aldus de Fransen.

In Italië circuleren nu twee hypotheses over hoe dit alles heeft kunnen gebeuren. Of iemand heeft niet goed opgelet bij het toepassen van de noodprocedure en heeft zo kostbare minuten verloren die een tijdelijke storing scheiden van een definitieve en niet terug te draaien black-out.

Volgens de tweede hypothese zou het automatische controlesysteem dat noodsituaties opspoort niet hebben gefunctioneerd. Hadden deze mechanismen wel goed gewerkt dan had Italië direct na het wegvallen van de 6.000 megawatt de energievraag kunnen verminderen door de waterkrachtcentrales stil te leggen die 's nachts water pompen in plaats van energie te produceren. Het mogelijk slecht functioneren van het controlesysteem wordt door specialisten gewijd aan achterstallig onderhoud. Plannen om het systeem te moderniseren zijn enkele jaren geleden gemaakt, maar vervolgens vanwege te hoge kosten in de ijskast gestopt.

Een aantal andere strategische keuzen heeft de situatie in Italië verder gecompliceerd. Zo zijn de kerncentrales na een referendum gesloten en is er niet tijdig voor vervanging van deze energiebronnen gezorgd. Mede hierdoor en door het onderhoud aan tijdelijk stilgelegde centrales is Italië voor een vijfde afhankelijk van buitenlandse stroomvoorziening. Kostenreductie zou hebben geleid tot de keuze om 's nachts goedkope Franse, veelal door kerncentrales opgewekte stroom te importeren, en de eigen duurder producerende conventionele centrales deels stil te leggen. Italië zou daardoor 's nachts afhankelijk zijn van het buitenland en niet in staat om bij calamiteiten de eigen stroomproductie weer snel op peil te brengen.