Omroep te koop

EEN HILVERSUMSE PROGRAMMAMAKER moet niet alleen bedreven zijn in beeld en geluid, hij moet ook kunnen omgaan met de collectebus. Dat geldt zeker voor de commerciële televisie, waar bedrijven programma's mogen sponsoren. De publieke televisie haalt geld op bij ideële stichtingen en bij de overheid.

Dat mag van de wet. Productiebedrijven leveren programma's aan, compleet met sponsor. Een medisch programma krijgt geld van een kankerfonds voor een scène waar dat fonds in voorkomt. Een programma over architectuur wordt via een ideële tussenschakel gefinancierd door het commerciële Bouwfonds. Uit een onderzoek van deze krant blijkt dat programma's op de publieke televisie gesponsord worden door de overheid of door ideële stichtingen. De afgelopen tweeenhalf jaar heeft de publieke omroep op die manier 35 miljoen euro bij elkaar gecollecteerd. Op het jaarlijkse tv-budget van 547 miljoen euro lijkt dat een schijntje. Maar bij bepaalde programma's en onderwerpen kan het veel uitmaken. Zo worden vrijwel alle programma's over ontwikkelingshulp gesponsord door instellingen die zelf hulp geven of propageren. Geen wonder dat er zelden een kritisch programma over internationale hulp is te zien. Alles wat ideële instellingen als de stichting Doen verrichten, is welgedaan. De Postcodeloterij, die deels op commerciële basis draait, levert zelfs complete programma's aan, eerst aan de commerciële televisie, nu aan de publieke TROS. Programmamakers zullen niet snel onderzoeken of het ideële doel ook wordt gehaald, want dan missen ze sponsorgelden. Ook in een programma dat door de voorlichtingsafdeling van een ministerie wordt betaald zullen geen kritische vragen worden gesteld aan de overheid. Is het sponsorende Wereldnatuurfonds boven alle kritiek verheven? De kijker naar de publieke omroep mag toch verwachten dat de informatie onafhankelijk is verworven, los van stichtingen en belangengroepen. Het noemen van de sponsors in de aftiteling, die bijna niemand ziet, is onvoldoende om de onafhankelijkheid te garanderen.

Ongewenst is publieke sponsoring door stichtingen die dienen als front voor bedrijfsbelangen in de bouw of in de landbouw. Dat hoort duidelijk bij de commerciële televisie. Maar ook aan ideële sponsoring kleven grote bezwaren. Het werk van ideële instellingen zou baat hebben bij een kritische benadering. De overheid kan beter direct geld overmaken naar de omroepbegroting in plaats van via aparte subsidies door departementen de inhoud van uitzendingen te beïnvloeden. Dan zijn er nog de stichtingen die ruimere doelen nastreven, zoals de Stichting Weten die wetenschapsprogramma's subsidieert. Wetenschap is karig bedeeld bij de publieke omroep. Het zou in de doelstellingen voor de publieke omroep moeten staan, naast cultuur, informatie en amusement. Sponsoring door een wetenschapsstichting is dan omslachtig. De Stichting Weten zou geen wetenschapsredacteur voor het Journaal hoeven te financieren, want wetenschap is onderdeel van de samenleving. Waarom dan geen Stichting Nieuws die voor een nieuwsredacteur betaalt?

Sponsoring is een van de excessen van het langzaam verzakkende zuilenstelsel, waarvan de doelen niet meer helder zijn. De overheid staat sponsoring toe omdat ze niet meer weet wat ze met de publieke omroep aan moet en omdat ze niet alle kosten wil dragen. Daar draait het om. Om geld te besparen wordt de publieke omroep een half-commerciële hybride met marktaandeelspecialisten, opgelegde sportformules, STER-reclames en sponsoring. Het wordt tijd om bij de publieke omroep de scheidslijn tussen publiek en privaat duidelijker af te bakenen. Sponsoring hoort bij de commerciële omroep. De belastingbetaler mag voor zijn geld informatie, wetenschap, cultuur en amusement uit onafhankelijke bron verwachten.