Heilig

In Trouw van afgelopen zaterdag stond een merkwaardig essay van de schrijver Leon de Winter. Algemene beschouwingen over waarden en normen luidde de titel. Uiterst somber constateert De Winter dat Nederland in een diepe cultuurcrisis is geraakt, waaruit alleen nog redding mogelijk is via ,,een culturele herbezinning en het formuleren en uitdragen van traditionele burgerlijke normen en waarden''.

Wat had De Winter tot deze ontboezeming geïnspireerd?

Het bleek een bijeenkomst te zijn in de Spiegeltent op de Amsterdamse Uitmarkt, waar genomineerde schrijvers voor de NS Publieksprijs zich aan het publiek moesten voorstellen. Het ontaardde volgens De Winter in `een kermisattractie'. De presentator smeet tot groot plezier van het publiek boeken door de tent, Heleen van Royen las een fragment voor over het genot van de banaan als plaatsvervangende penis, en Daphne Deckers herinnerde zich dat haar man haar vagina kort na de bevalling met `een ontplofte egel' had vergeleken.

De Winter ging gegeneerd huiswaarts. ,,Niks is heilig'', concludeert hij geschokt in zijn essay, nadat hij lang heeft uitgeweid over `de hedendaagse literaire exploitatie van de eigen kut'.

Tot zover is er nog niet zoveel nieuws onder de zon. Ik herinner me lange, verontwaardigde beschouwingen van veertig jaar geleden over het werk van Jan Cremer en Jan Wolkers. Hun werd `de literaire exploitatie van de eigen lul' verweten, al drukten de moralisten van toen zich wat kuiser uit dan Leon de Winter ook de moralist is een kind van zijn tijd.

Of De Winter wel of niet overdrijft, moet iedereen maar zelf uitmaken. Mij gaat het in dit verband om iets anders. In het laatste deel van zijn essay maakt De Winter een verbluffende gedachtesprong naar niemand minder dan Pim Fortuyn en zijn gedachtegoed. Volgens De Winter dreigt in onze samenleving `het sacrale' verloren te gaan: ,,...de essentie van wat ons bindt en dat de groep overstijgt en ons deel van een traditie maakt...''

De Winter zag Fortuyn, als ik het goed begrijp, als een pleitbezorger en hoeder van dat sacrale, dat heilige – wat dat ook precies moge zijn.

Nu moeten we even terug naar die bijeenkomst op de Uitmarkt. Ik heb het stoute vermoeden dat Fortuyn zich daar geweldig vermaakt zou hebben. Enige vulgariteit was aan Pim zeer besteed. Hij mocht als `de beste reetlikker van Europa', zoals hij zich eens noemde, publiekelijk graag in detail treden over darkrooms en de smaak van sperma.

Kijk ook eens naar de lieden met wie Fortuyn zich omgaf. Hoe sacraal waren Winny de Jong, zijn oogappeltje, en Ed Maas?

Gelukkig kan ik De Winter in een ander opzicht wél geruststellen. Bedroefd stelt hij vast: ,,Niets van wat Fortuyn aan de orde heeft gesteld, is ook maar bij benadering besproken, laat staan tot stand gebracht.''

Ik kan hem verzekeren dat dit reuze meevalt. Om één voorbeeld te noemen: afgelopen vrijdag mocht het raszuivere Vlaamse Blokhoofd Filip Dewinter triomfantelijk een persconferentie geven op het stadhuis van Rotterdam. Ik durf de stelling aan dat zoiets alleen mogelijk was omdat `de geest van Pim' nog altijd, al of niet sacraal, in Rotterdam rondwaart.