Coalitie is het niet eens over de financiën

Morgen beginnen de financiële beschouwingen in de Tweede Kamer. De coalitiepartijen sluiten geen pact met elkaar, maar met de oppositie.

De medicijnknaak moet worden afgeschaft, zegt het CDA. De medicijnknaak moet blijven, zegt de VVD. Het stabiliteitspact moet worden aangepast, zegt de VVD. Afblijven van dat pact, zegt het CDA. Aan de vooravond van de financiële beschouwingen, die morgen in de Tweede Kamer beginnen, buitelen de twee grootste coalitiepartijen over elkaar heen met voorstellen op financieel terrein. Maar meer dan ooit lijken de coalitiepartners voorstellen te doen waarvoor ze niet met elkaar, maar met de oppositie een meerderheid proberen te krijgen.

De financiële beschouwingen zijn de laatste kans voor politieke partijen om grote financiële aanpassingen in de miljoenennota 2004 af te dwingen. Met name het CDA heeft de afgelopen dagen voorstellen gedaan die afwijken van het kabinetsbeleid. De partij wil bijvoorbeeld af van de medicijnen-knaak, de eigen bijdrage per receptregel die burgers vanaf volgend jaar moeten gaan betalen. De VVD wil per se vasthouden aan de eigen bijdrage, en D66 wil een lagere bijdrage. Een poging afgelopen vrijdag om in het kabinet met een voorstel te komen waar alle coalitiepartijen zich in kunnen vinden, strandde. VVD noch CDA wilde van de principiële stellingname afwijken.

Twee weken geleden liep ook een poging van de Tweede Kamer de `knaak' af te schaffen vast op politieke onwil bij de christendemocraten om samen met de PvdA een motie in te dienen hierover, maar achter de schermen is de afgelopen weken druk gewerkt aan een nieuw compromis. Ook GroenLinks en de SP zullen voorstellen doen om de knaak van tafel te krijgen.

Een ander CDA-plan is een concurrent te creeëren voor het Centraal Planbureau (CPB). Kamerlid Frans de Nerée tot Babberich verkondigde vorige week dat hij drie top-economen in een zogenoemde economenraad wil plaatsen op het ministerie van Algemene zaken. De raad zou de analyses van het CPB en van andere economische instituten kunnen analyseren en duiden. Ook hier haakte de oppositie aan: PvdA en GroenLinks voelen wel wat voor een dergelijke raad, al is nog niet duidelijk of die raad onder de premier moet komen te vallen, zoals De Nerée wil, of dat het een instrument van de Tweede Kamer moet worden (PvdA) of dat het een onafhankelijk universitair bureau moet worden (GroenLinks). De VVD is ook tegen dit plan in welke vorm dan ook.

Een van de opmerkelijkste voorstellen werd gisteren in het Radio 1 Journaal gelanceerd door VVD'er Frank de Grave. Hij stelde voor het Europese Stabiliteits- en Groeipact aan te passen, om landen te stimuleren de staatsschuld sneller af te lossen. Dat betekent volgens De Grave dat het pact aangepast moet worden zodat landen in goede tijden extra aflossen. Keerzijde van die aanpassing is, zo erkende ook De Grave, dat landen die extra afgelost hebben in slechte tijden wat extra ruimte zouden moeten krijgen om wat meer te mogen uitgeven dan op basis van de huidige regels. De Grave zei ,,een intellectuele discussie'' te willen voeren over dergelijke aanpassingen. ,,Eerst moet er extra afgelost worden, ik wil de grenzen van het pact nu niet aantasten'', zei hij. ,,Maar je moet er wel van tevoren over nadenken.''

Maar een discussie, intellectueel of niet, over het Stabiliteitspact ligt politiek gevoelig. CDA, VVD en D66 hebben afgesproken bij een tekort van meer dan 2,5 procent in te grijpen en extra te bezuinigen of de lasten te verzwaren. Dat is onlangs nog gebeurd bij de miljoenennota. Het CDA suggereert in de wandelgangen bij nieuwe tegenvallers af te willen van die harde grens, omdat de achterban meer bezuinigingen niet zal pikken en de partij aan haar `sociale gezicht' wil werken. De VVD lijkt door het beginnen van een discussie over het pact die lijn te volgen, al stelt De Grave andere voorwaarden.

Ook dit VVD-voorstel lijkt niet op een meerderheid binnen de coalitie te kunnen rekenen, het CDA neemt er direct afstand van, maar krijgt vooral steun van de oppositie. GroenLinks en PvdA dienden vorige week beide een tegenbegroting in waarin voor een hoger tekort werd gepleit. PvdA'er Ferd Crone schat in dat De Grave ,,inziet dat er voor de sociale partners wat extra's gegeven moet worden''. Dat kan alleen als we dat tekort iets laten oplopen, zegt Crone. GroenLinks'er Kees Vendrik bestempelde de verschuiving van de liberalen als ,,winst''. ,,De richting is goed'', zegt Vendrik.

De komende dagen zal duidelijk worden of de coalitiepartijen, anders dan bij het debat over de politieke beschouwingen, op tijd de rijen weer weten te sluiten en alsnog met gezamenlijke voorstellen zullen komen. Tot die tijd maken de oppositiepartijen zich op om met moties en voorstellen de door VVD, CDA of D66 geboden openingen te benutten en de coalitie uit elkaar te spelen.