Wel of niet gerechtigd om kidhunters te steunen

Deze week was commotie over een `kidhunter' die met geld van de sociale dienst in Assen kinderen `terugontvoerde'. Ging Assen over de scheef?

De staatsscretaris herhaalde het een maand geleden tientallen keren. Gemeenten moeten bij de uitvoering van de bijstandswet veel meer vrijheid krijgen. ,,Lokale verschillen in uitvoering kunnen heel goed zijn, dat is precies wat wij met deze wet willen'', zei staatssecretaris Rutte (Sociale Zaken, VVD) in de Tweede Kamer. Want gemeenten moeten met de nieuwe bijstandswet in hun ,,creativiteit en deskundigheid'' niet worden belemmerd.

De gemeente Assen was in het verleden creatief, zo bleek donderdagmorgen. En Rutte tikte aan het begin van donderdagmiddag Assen op de vingers. De sociale dienst van Assen verstrekte in 2001 een bedrag van 3.500 gulden aan een vrouw waarmee ze de door hun vader ontvoerde kinderen uit Venezuela wilde gaan terughalen. Ze maakte daarbij gebruik van `kidhunter' en ex-politieagent Jacques Smits van de Arnhemse Stichting Kinderontvoering. Die zegt bij `terugontvoeringen' geweld niet te schuwen. Hij draagt bij dergelijke acties altijd een kogelvrij vest.

Dat Assen geld gaf aan de vrouw gebeurde op grond van de Algemene bijstandswet, die vanaf volgend jaar wordt vervangen door de Wet werk en bijstand. Volgens de nieuwe en huidige wet mogen gemeenten aan bijstandsgerechtigden op individuele basis extra geld geven voor extra uitgaven, de bijzondere bijstand. Daarbij kan het gaan om de aanschaf van een koelkast, nieuwe schoenen, studie, kinderopvang, schoolreisjes, sportkleren voor school en het lidmaatschap van een vereniging.

Volgens artikel 11 van de huidige bijstandswet kan het college van B en W als het om ,,zeer dringende redenen'' ook anderen dan bijstandsgerechtigden bijzondere bijstand geven. Deze bepaling blijft in de nieuwe wet hetzelfde. Volgens het Kamerlid Noorman (PvdA), oud-directeur van de sociale dienst van Leiden, behoren op basis van jurisprudentie levensbedreigende omstandigheden, acute noodsituaties en ernstige consequenties voor de psychische gezondheid tot deze dringende redenen. Gemeenten moeten zelf bepalen wanneer hier sprake van is.

,,In 1993 hebben we in Leiden een keer een experimentele openhartoperatie betaald'', zegt Noorman. De rechtbank Den Bosch merkte in 1998 een keer het mogelijke verlies van een eigen woning van een gedetineerde als een aantasting van de psychische gezondheid en stond een bijzondere bijdrage toe. Bijzondere bijstand betreft dus een breed scala aan uitgaven, zolang het om noodzakelijke kosten gaat die naar oordeel van de gemeenten de desbetreffende persoon niet zelf kan opbrengen. Als bijvoorbeeld de aanvrager zelf nog geld kan lenen, dan krijgt hij geen bijzondere bijstand.

Het is volgens Noorman maar de vraag of argument van Rutte juist is dat bijzondere bijstand niet kosten mag dekken die in het buitenland zijn gemaakt. ,,Iemand met bijstand mag vier weken op vakantie of op familiebezoek naar het buitenland. Daar zou je dit geval onder kunnen rekenen.'' Rutte heeft de Inspectie voor Werk en Inkomen gevraagd onderzoek naar de zaak-Assen te doen.

De gemeente Assen reageerde donderdagmorgen aanvankelijk ontkennend op de bekendmaking van Smits dat hij met geld van de sociale dienst een `terugontvoering' had geregeld. Maar in de loop van de dag veranderde de communicatiestrategie: er was wel degelijk 3.500 gulden betaald, maar niet aan Smits maar aan de vrouw. Burgemeester Van As ging gistermorgen nog een stap verder. Er zal in vergelijkbare gevallen opnieuw financiële bijstand worden verleend, als het niet uit de bijzondere bijstand kan, dan wordt er wel ,,een andere potje'' aangewend.

Noorman vindt dat Rutte donderdag te snel zijn oordeel klaar had, omdat de bijstandswet gemeenten ruime marges geeft in noodsituaties heel ver gaan. En het is juist Rutte die gemeenten vanaf volgend jaar nog meer ruimte wil geven.