Wegsturen burgemeester niet mogelijk

De gemeenteraad kan na 2006 de gekozen burgemeester tussentijds niet naar huis sturen. Evenmin kan de burgemeester de gemeenteraad tussentijds ontbinden en nieuwe verkiezingen uitschrijven. Hij krijgt alleen de bevoegdheid om wethouders voor ontslag voor te dragen bij de gemeenteraad.

Dat blijkt uit de hoofdlijnennotitie van minister T. de Graaf van Koninkrijksrelaties over invoering van de gekozen burgemeester in 2006 waar de ministerraad gisteren mee akkoord is gegaan. De Graaf wil in een voor volgend jaar zomer in te dienen wetsvoorstel wel de mogelijkheid opnemen van een `impeachment-procedure' die de gemeenteraad in uitzonderlijke situaties in staat moet stellen om een burgemeester bij gebleken wanbeleid of integriteitsschendingen toch weg te sturen. Volgens De Graaf mag het daarbij niet gaan om het slechten van politieke meningsverschillen.

De Graaf heeft voor dit model gekozen om de stabiliteit van het gemeentebestuur te waarborgen. Tussentijdse verkiezingen zijn alleen mogelijk als een burgemeester tussentijds overlijdt of ernstig ziek wordt. Als zo'n situatie zich vlak voor de geplande verkiezingen voordoet, kan de loco-burgemeester zijn taken tijdelijk waarnemen.

De Graaf zegt niet bang te zijn voor populistische verkiezingscampagnes. ,,De Nederlandse bevolking is behoorlijk verstandig. En als iemand zich met veel charisma kandidaat stelt, is daar niets op tegen.'' De Graaf onderzoekt nog wat de mogelijkheden zijn om kandidaat-burgemeesters voorafgaand aan de campagne te onderwerpen aan een integriteitsonderzoek.

Onderzocht wordt of een onherroepelijke veroordeling door de rechter kan leiden tot de onmogelijkheid om verkozen en vervolgens benoemd te worden. De Graaf komt met nadere regelgeving waarin de transparantie van campagnefinanciering van burgemeesterskandidaten gegarandeerd wordt.

Hoewel de notitie van De Graaf voorziet in een massale ontslagprocedure voor alle zittende burgemeesters, verwacht de minister dat een groot deel ervan de campagnestrijd zullen aangaan. ,,Het is dus niet zo dat alle 489 burgemeesters moeten uitkijken naar een andere baan.'' Wie dat wel doet, kan rekenen op ww- en andere bovenwettelijke uitkeringen omdat er in dat geval sprake is van `gedwongen ontslag'.

Hoewel het wetsvoorstel de wettelijk voorgeschreven (inspraak-)procedures nog moet doorlopen, gaat De Graaf uit van invoering van de gekozen burgemeester per maart 2006, zodat de verkiezingen gelijk met die van de raadsverkiezingen kunnen plaats vinden. ,,Als je dit systeem wil invoeren, moet je doorpakken. Bij vertraging is het risico van uitstel en afstel te groot. Het kan niet anders dan in 2006.'' De wetgevingsprocedure moet voor de zomer van 2005 zijn afgerond. Dan is er, met aftrek van de zomerperiode, ruim een half jaar beschikbaar voor de feitelijke voorbereiding van invoering. In die periode moeten politieke partijen hun interne kandidaatstellingsprocedure en de campagnes op orde hebben.