`KLM onderschat cultuurverschil'

KLM en Air France willen fuseren. Insiders hebben hun twijfels over de noodzaak en de slaagkans van de deal. `Partners, prima, maar waarom meteen een fusie?' Een tweede Alitalia-fiasco wordt niet uitgesloten.

Chris Smit wacht op antwoord. De voormalige marketing- en salestrainer bij KLM schreef vorige maand een brief aan KLM topman Leo van Wijk, waarin hij ervoor waarschuwt cultuurverschillen tussen internationale bedrijven niet te onderschatten. Smit, nu werkzaam bij ITIM (cultuur en management consultants) in Ouderkerk a/d Amstel: ,,Van Wijk heeft gezegd dat cultuur geen rol speelt in de internationale zakenwereld. Dat is een ernstige misvatting. Het pact tussen KLM en Alitalia brak juist op dit punt af in 2000.''

Smit heeft Van Wijk in het schrijven aangeboden om samen met hem de samenwerking met Air France ,,cultureel onder de loep te nemen''. Zoals ook professor Geert Hofstede in een cultureel seminar op de universiteit Nyenrode zijn kanttekeningen al plaatste bij een eventuele samenwerking.

Geen reactie van de KLM en dat verbaast Smit niet: ,,Cultuur is immers niet belangrijk, vindt Van Wijk.'' Opmerkelijk is dat onderhandelaars van Air France uit eigener beweging wél om advies hebben gevraagd om een beter begrip van de Nederlandsde bedrijfscultuur te krijgen.

Smit is nog niet in Parijs geweest om een cursus te geven, maar zou daar geen bezwaar tegen hebben. ,,Bij dit soort grote operaties wordt wel altijd een financiële due diligence (boekenonderzoek) gedaan, maar nooit een culturele. Terwijl dat best kan en zeer nuttig is.''

Smit (40) verliet na de mislukte fusiebesprekingen met Alitalia in 2000 de KLM, teleurgesteld. ,,Er was zoveel misgegaan, het was niet leuk meer.'' Smit meent dat er sprake was van een grove onderschatting van de cultuurverschillen tussen Nederlanders en Italianen, ,,en dat gevaar dreigt ook nu weer met de Fransen''. Als voorbeeld noemt hij de hiërarchie. ,,Een patron wordt door Fransen ook als zodanig gezien. Een Nederlander kijkt anders tegen een baas aan. Hij moet er wel zijn, maar meer als een collega. Hij/zij moet niet te veel over je schouder meekijken. ''

Smit vindt wel dat een samenwerking tussen KLM, Air France en ook Alitalia zeer grote voordelen heeft. ,,De drie bedrijven sluiten qua netwerken prima op elkaar aan. Maar waarom meteen een fusie en niet eerst een alliantie?''

Ook een andere ex-werknemer van KLM heeft zijn bedenkingen. Na een lange loopbaan bij KLM werkt hij nu voor een toeleveringsbedrijf. Uit angst voor repercussies wil hij anoniem blijven. ,,De redenering dat een fusie of een samenwerkingsverband (en dat zijn nogal verschillende zaken) tot voordeel zou leiden vanwege schaalgrootte is een misverstand. Zowel KLM als vermoedelijk Air France is een trage bureaucratische instelling met grotendeels gedemotiveerde personeelsleden. Het samenvoegen van twee van dergelijke kolossen met totaal verschillende bedrijfsculturen zal hierin geen verbetering brengen. Sterker nog, ik voorzie een nog veel grotere inefficiëntie.''

Hij vervolgt: ,,De problemen van KLM worden niet veroorzaakt door een boze buitenwereld met terroristen of enge longziektes, maar zijn volledig aan van Wijk en zijn voorgangers te wijten. Een luchtvaartmaatschappij die er met een beladingsgraad van meer dan 80 procent nog in slaagt in de rode cijfers te duiken, doet iets fout. Het verlies over het vorige boekjaar is grotendeels veroorzaakt door de Alitalia boete die KLM is opgelegd. Daar is slechts één man verantwoordelijk voor: Van Wijk.''

Ook in de hoek van de beleggers overheerst kritiek ten aanzien van de as KLM-Air France. Het beursadviesbedrijf Petercam zei gisteren: ,,KLM zal naar zijn grote broer moeten luisteren. Gelet op de culturele verschillen en de stakingscultuur bij beide bedrijven, zou het ons niet verbazen wanneer er meteen na de aankondiging (van samenwerking) acties komen. Wij geloven niet dat de genoemde kostenbesparing van 450 miljoen euro kan worden bereikt zonder verder verlies van arbeidsplaatsen.''

Bedrijfsonderzoeker Pieter Lakeman maakt zich vooral druk over de positie van Schiphol. Een fusie van KLM en Air France zou ,,de doodsteek'' voor de luchthaven betekenen, stelt Lakeman's instituur Sobi. Volgens Lakeman zal Schiphol veel transferverkeer (overstappers) verliezen aan Aéroport Charles de Gaulle. ,,Zowel luchthavengelden als inkomsten uit winkels komen onder druk te staan.'' Sobi becijfert de mogelijke inkomstenderving voor Schiphol op 600 miljoen euro per jaar.