Kijk eens hoe populair ik ben (op internet)

Chatten in de chatbox van Microsoft mag niet meer. Gert van Langendonck probeert op een andere manier aan vrienden te komen, via het hippe Amerikaanse netwerk op internet `friendster'. Na één week heeft hij vierhonderdduizend vrienden.

`You have no friends.' Je hebt geen vrienden. Het staat daar blauw-op-wit op het computerscherm. Ik heb mij zojuist aangesloten bij de hipste online-kliek in de Verenigde Staten, friendster .com, en ik voel me al meteen een sociale mislukkeling. Ik was gewaarschuwd: solo-aansluiten bij friendster is wat men noemt een `loser move'. Zoals bij exclusieve clubs in het echte leven wordt men bij voorkeur gevraagd lid te worden van friendster.

Maar ik heb een excuus: 't is voor mijn werk. Ik heb er dan ook geen probleem mee om Julie en Amanda te smeken mij als nieuweling toe te laten tot hun exclusieve friendsterkring. Julie (23) en Amanda (30) werken allebei voor de Amerikaanse muziekzender VH1. Ik ken hen van party's, en weet dat ze allebei op friendster zitten. In het Viacom-gebouw op Times Square, waar MTV en VH1 hun hoofdzetel hebben, zat de afgelopen zomer zowat iedereen op friendster. ,,Iedereen op het werk was erover bezig'', zegt Julie, die in mei van dit jaar lid werd. ,,Ik zag het in het begin niet echt zitten, omdat ik dacht dat het weer een van die seuterige dating services was. Maar uiteindelijk hebben mijn collega's mij er toch ingepraat.''

Nu laat ze friendster de hele dag openstaan op het werk voor het geval dat een van haar zevenenzestig vrienden, of een van de tienduizenden mensen in haar netwerk, haar een boodschap stuurt. De voorbije maanden heeft friendster zo'n vlucht genomen dat tal van Amerikaanse bedrijven het gebruik ervan op het werk hebben verboden. Julie is hip en cute genoeg om friendster niet nodig te hebben als dating service, en op haar profiel, de pagina op de site waarop je zet wie je bent en wat je interesses zijn, heeft ze dan ook gekozen voor de `Just here to help!'-categorie, in plaats van `Interested in dating'. ,,Voor mij is het vooral een manier om meer te weten te komen over je vrienden of mensen die je recentelijk hebt leren kennen, en om hen meer over jezelf te laten weten.'' Maar toch: ,,Ik ben deze week op mijn eerste `friendster date' geweest. En ik moet toegeven dat het verbazend goed ging. Dat had ermee te maken dat ik op voorhand zijn profiel en zijn `testimonials' (getuigenissen van vrienden) had kunnen lezen. Ik wist dus niet alleen wat hij over zichzelf dacht, wat zijn interesses waren, maar ook wat zijn vrienden over hem vertelden.''

EXPLOSIE

En daar was het Jonathan Abrams, de oprichter en baas van friendster, om te doen toen hij vorig jaar met friendster begon. Abrams vond dat de bestaande dating services, zoals match.com of nerve.com, tekort schoten. Ze waren allemaal gebaseerd op gedeelde interesses, of op karakteristieken zoals leeftijd, woonplaats of fysiek, maar niet op gedeelde vrienden, wat in het echte leven toch de meest courante en doeltreffende manier is waarop mensen een partner vinden. ,,Jonathan begon de site als een dating service en een manier om nieuwe vrienden te maken'', zegt Kent Lindstrom, pr-manager van friendster. ,,Hij had altijd beide in gedachten.'' Abrams was `ground zero', de oorspronkelijke friendster. Het huidige netwerk van anderhalf miljoen gebruikers begon toen Abrams zijn eigen profiel op het net zette en zijn directe vrienden uitnodigde om hetzelfde te doen. Toen friendster in maart van dit jaar opengesteld werd voor het grote publiek, in een voorlopige beta-versie, begonnen her en der mensen hetzelfde te doen. Enkele maanden later, in juni, was het aantal friendster-gebruikers al geexplodeerd tot achthonderdduizend, nu zijn het er zo'n anderhalf miljoen.

`Julie is now your friend!' De e-mail verlost mij uit mijn lijden. Het grote verschil tussen friendster en andere dating services is dat je niet zomaar vrijblijvend kan browsen. Je moet minstens één vriend hebben vooraleer je het systeem kan gebruiken. Voorlopig is Julie mijn enige vriendin, maar via haar en haar drieënvijftig directe vrienden ben ik nu `friendsters' met ruwweg dertienduizend mij geheel onbekende mensen. Dertienduizend `vrienden': het is meer dan een mens ooit kan gebruiken. Maar al snel zal blijken dat dit nog maar peanuts is: een week later zal ik vierhonderdduizend mensen in mijn netwerk hebben. Omdat mijn netwerk nog voornamelijk uit New-Yorkers bestaat, heb ik op dit moment echter vooral veel friendsters die in Williamsburg/Greenpoint wonen. En dat is niet toevallig.

,,Het zal statistisch gezien wel niet kloppen, maar ik heb het gevoel dat iedereen in Williamsburg in mijn netwerk zit'', zegt friendster Stephanie (26). We zitten op een terrasje in Manhattan in de buurt van de architectuurfirma waar Stephanie werkt. Maar het zou toepasselijker zijn geweest om het gesprek te voeren in Williamsburg/Greenpoint, `the hippest neighborhood in the U.S.', aan de overkant van de East River in Brooklyn.

STADS STAMMEN

Het is tekenend dat Stephanie denkt dat friendster een New-Yorks fenomeen is, terwijl het eigenlijk in Noord-Californië ontstond. danah boyd – de kleine letters zijn haar handelsmerk – is een 25-jarige onderzoekster aan de universiteit van Berkeley die het fenomeen friendster vanaf het begin bestudeert. ,,In het begin was het bijna uitsluitend een San Francisco-fenomeen'', zegt ze. ,,Maar toen het in New York aansloeg, is het pas echt een explosie geworden.'' De reden, zegt ze, is dat San Francisco en New York de twee Amerikaanse steden bij uitstek zijn met sterk ontwikkelde `urban tribes', een term afkomstig van auteur en socioloog Ethan Watters. ,,In San Francisco waren het vooral de homo's en de Burning Man-festivalgangers die op friendster zaten. Het is via die connecties dat friendster in New York ingang heeft gevonden.''

Dat Stephanie friendster ziet als een online-versie van Williamsburg verbaast Boyd niet. ,,Zodra friendster aanslaat in een bepaalde gemeenschap zit binnen een mum van tijd heel die gemeenschap op friendster. Afhankelijk van de persoon via wie je op friendster bent beland, zal jouw friendster-netwerk gedomineerd worden door de goth crowd, de gay crowd, de electronic music crowd, noem maar op.''

En dat zegt dan weer veel over de Amerikaanse samenleving, meent Boyd. ,,Sociale netwerken in de States zijn doorgaans erg homogeen. In Europa is dat anders. Ik heb een tijdje in Amsterdam gewoond en ik was er verbaasd over hoeveel contacten mensen daar hebben buiten de eigen gemeenschap.'' Om die reden denkt Boyd dat friendster op het Europese vasteland nooit de hype zal worden die het in de Verenigde Staten is. Europeanen zouden er minder behoefte aan hebben om, in de woorden van Stephanie, hun `identiteit te willen bevestigen' via een medium als friendster.

Het betekent echt wel iets als je iemand ontmoet die ook op friendster zit. Een vriendin van mij was op zoek naar een nieuwe flatgenoot, en toen er zich iemand aanmeldde, was haar eerste reactie: ,,I'll just friendster her.'' Ze zat erop, en dat was de best mogelijke referentie. In het taalgebruik is de term `iemand googlen' (iemands naam intikken in de zoeksite google om meer over hem of haar te weten te komen) zo al verdrongen door `iemand friendsteren.'

Als friendster soms erg doet denken aan de kliekjesvorming op de middelbare school, dan is dat niet toevallig. ,,Een van de redenen waarom friendster zo populair is'', denkt Stephanie, ,,is omdat het mensen een tweede kans geeft om de populairste te zijn op school. De twintigjarigen die nu in Williamsburg/Greenpoint wonen, waren op school meestal niet de populaire sportieve kids. Maar nu zijn wij de trendsetters. En friendster geeft ons een kans om te zeggen: look at me now, kijk eens hoe populair ik ben geworden.''

Die drang om de populairste te zijn is volgens Danah Boyd een belangrijke factor om het succes van friendster te verklaren, belangrijker zelfs dan het aspect dating.

GELD VERDIENEN

Als zovele dotcom-initiatieven staat friendster momenteel onder grote druk om winstgevend te worden. Maar de vrees bestaat dat heel veel friendsters zullen weglopen naar de concurrentie zodra de site betalend wordt. Vorige maand werd www.tribe.net gelanceerd, en in Groot-Brittannië borduurt www.Everyonesconnected.com voort op hetzelfde thema. ,,We gaan nooit geld vragen voor de basisdiensten van friendster'', verzekert Lindstrom, ,,Wat we wel gaan doen is laten betalen voor extra diensten zoals advertenties of het contacteren van mensen die niet tot de eigen vriendenkring behoren. En we gaan abonnementsgeld vragen, maar dat zal nooit meer zijn dan eenderde van wat de gewone dating-sites vragen.'' Vraag is of mensen bereid zullen zijn te betalen om in contact te blijven met hun vrienden. ,,Bah nee'', zegt Holiday, een 26-jarige journaliste in Chicago, ,,wat een afschuwelijke gedachte!'' ,,Het zou zeer tegen mijn zin zijn'', zegt Todd, een 30-jarige producer/dj in New York, ,,maar ik denk dat ik het toch maar zal doen. Ik ben nu eenmaal verslaafd.''

Hoe werkt het? In de praktijk word je uitgenodigd om de friendster te worden van iemand die al op de site zit. Zo krijgt men meteen toegang tot het netwerk van de persoon door wie men is uitgenodigd, zijn of haar directe vrienden, hun vrienden enzovoorts en dat tot in de vierde graad. Friendster is een variant op de `six degrees of separation', de theorie dat iedereen ter wereld gemiddeld zes connecties van elkaar verwijderd is.