Ken uw lek en gebrek

De omvang en diepgang van de bezuinigingen die het kabinet wil doorvoeren, zijn nog niet bij iedereen doorgedrongen. Wanneer dat wel zo is, reageren mensen afkeurend en vinden de overheid een onbetrouwbare bestuurder. Dat is zo. Het besturen van een land door politici en ambtenaren is en blijft mensenwerk, broddelwerk vol vergissingen, fouten en ijdele praat. Natuurlijk had de politiek de afgelopen tien jaar de zaken steviger moeten aanpakken en burgers niet altijd hun zin moeten geven. Maar hoe lang zit je dan als politicus op het pluche? Een gezegde luidt: strenge heren regeren niet lang. Daartegenover staat het bekende `zachte heelmeesters maken stinkende wonden'.

Niet alleen de politiek verloor het zicht op de werkelijkheid, ook de bestuurders van met name beursgenoteerde bedrijven gingen zich te buiten aan ijdeltuiterij, egoïsme, miskopen en onoorbare praktijken. Je vraagt je af waartoe dure managementscholen dienen als die mensen maar een eind weg rommelen.

En de burgers en werknemers dan? Brave borsten, die een betere leiding verdienen? Nee. Elk volk heeft de leiding die het verdient, en is geen haar beter. Daarom verloren mensen miljarden euro's op de beurs en zogen zich vol met (hypotheek)schulden. Het kon niet op.

Hoe moet het nu verder? Je kan blijven fulmineren tegen de bezuinigingen, maar dat helpt weinig, want die gaan door. En gaan ze niet helemaal door, dan misschien voor 90 procent, of 80. Maar pijn zal het doen. Wie zich er daarom serieus in wil verdiepen, stuit op een probleem. Er is namelijk bijzonder veel aangekondigd voor 1 januari 2004. Daar komt bij dat die onderwerpen in de komende maanden aan de orde komen in de Tweede Kamer, worden veranderd of zelfs vervallen, waardoor het overzicht nog moeilijker wordt. Het kan helpen wanneer de overheid voor het publiek één aparte website opent waar het verloop van alle plannen op staat.

Hoe blijf je overeind in die storm van veranderingen? Het is goed om de zaken te verdelen in twee groepen. De risico's die een mens loopt en het kapitaal dat je wil of moet vormen voor later, bijvoorbeeld voor je oude dag. In feite het vertrekpunt van een goeie financiële planning: welke risico's loop ik en wat wil ik? Door de kabinetsplannen worden met name werknemers door elkaar geschud. Zij moeten hun zaken opnieuw bekijken. Ken uw lek en gebrek.

Bij de persoonlijke risico's die je kunnen treffen, gaat het vooral om ziekte en de kosten die dat meebrengt, de behoefte aan zorg, overlijden en de gevolgen voor nabestaanden. Wanneer de ouderdomspensioenen versoberen en minder gekoppeld zijn aan de loonstijgingen, blijven de nabestaandenpensioenen automatisch achter.

Bij de inkomensrisico's zijn de gevolgen ernstiger. Er is meer werkloosheid, wat een lager inkomen betekent. Je hoort over mensen zonder werk met een voorheen hoog inkomen die weigeren een baan te accepteren tegen een lager loon. Die zijn dus nog niet doordrongen van de nieuwe werkelijkheid. Word je langdurig ziek, dan biedt de WAO minder soelaas. Net als de WW in geval van werkloosheid. Wie wordt ontslagen met een gouden handdruk moet bijna altijd direct afrekenen met de fiscus. De overheid ontmoedigt eerder dan 65 jaar stoppen met werken met een pensioen door fiscale beperkingen. De ouderdomspensioenen zijn minder royaal in vergelijking met een paar jaar gelden enzovoort.

Het wordt allemaal wat minder, waardoor je meer financiële risico's loopt en meer geld achter de hand moet houden voor noodgevallen. Tot nu toe zijn mensen zorgeloos. Ze sluiten lijfrentepolissen en andere kapitaalverzekeringen, waardoor je geld jarenlang vastzit. Ze schenken elk jaar belastingvrij geld aan de kinderen. Moet je daar niet mee stoppen en het zelf houden? Ze kopen hun huurhuis, waardoor hun vermogen versteent. Ze sluiten een aflossingsvrije hypotheek, terwijl aflossen je rentelasten vermindert en besteedbare inkomen verhoogt. Ze stoppen geld in financiële producten waarin het voor jaren vastzit.

De moraal? Misschien moeten veel mensen in de komende maanden, wanneer de kabinetsplannen duidelijk zijn, eens hun risico's nalopen en passende maatregelen nemen. Eén daarvan is meer geld achter de hand houden.