Hoezo, blijven werken op m'n oude dag?

De regering wil onze levensstijl veranderen. We moeten langer doorwerken, meer bijscholen. Maar willen we dat?

Ken je die mop van die man die zei dat we allemaal langer moeten doorwerken?

Dat is geen mop. Dat zijn serieuze plannen van de regering. Wie nu werkt en nog droomt van een rustige en comfortabele oudedag heeft geen excuus meer. Jan Peter Balkenende, de minister-president zelf, deed er onlangs alles aan om ons ruw wakker te schudden: ,,Het Zwitserleven-gevoel dat de samenleving is ingeslopen, is onbetaalbaar geworden'', aldus de premier bij de algemene beschouwingen.

Het Zwitserleven-gevoel?

Uit de pensioenreclames van Zwitserleven. Die heeft iedere dertiger en veertiger op het netvlies staan: Huub Stapel en Ellen ten Damme zonnend en cocktails drinkend aan de Rivièra. Dat staat voor vroeg stoppen met werken en zorgeloos genieten van het leven. Zoals veel ouders van dertigers en veertigers op dit moment doen: genieten van een welverdiend en misschien benijdenswaardig pensioen.

En dat is voor ons niet langer weggelegd?

Daar lijkt het op. Langer doorwerken allemaal, tot je 65-ste, is het referein vanuit Den Haag.

Hoezo, waarom moet dat ineens?

Er komen steeds meer ouderen, en steeds minder jongeren, en al die pensioenen en voorzieningen worden onbetaalbaar in de nabije toekomst.

Wat een onzin. Die mensen betalen toch zelf voor hun pensioen.

Jawel, maar de overheid helpt ze daarbij. Die maakt met belastingvoordelen vroegtijdig stoppen met werken aantrekkelijk door regelingen voor vervroegde uittreding en pre-pensioen minder te belasten.

Dus ik subsidieer als belastingbetaler vutters en pre-pensioeners?

Ja. En dat wordt onbetaalbaar, zegt de overheid. Waarschijnlijk betaal je nu al voor zulke regelingen, waar je zelf geen gebruik van kan maken. Tegen de tijd dat jij wilt flierefluiten bestaan die belastingvriendelijke regelingen niet meer. Per 1 januari is het al afgelopen, is het plan.

Wat?! Maar dat is ...

Kalm maar. In de rest van Europa is de financiële toestand van de oudedagsvoorziening nog zorgwekkender dan hier. In Duitsland bijvoorbeeld. Daar heeft een jonge christen-democratische politicus, Philipp Missfelder afgelopen zomer gezegd dat ouderen in de toekomst maar door het leven moeten zonder dure kunstgebitten en nieuwe heupgewrichten. Die worden onbetaalbaar. ,,Vroeger liep men immers ook op krukken'' zei hij.

Dat is mijn man!

Missfelder kreeg de Duitse politiek over zich heen, maar zelfs zijn felste critici moesten erkennen dat de belangen van jong en oud in de Duitse verzorgingsstaat haaks op elkaar staan. Dat stond in deze krant, maar jij was toen op vakantie, dus dat zal je wel niet gelezen hebben.

En hoe zijn de reacties hier op die dreigende botsing van generaties?

In Nederland stelden politieke jongerenorganisaties van de vakcentrale CNV en de VVD afgelopen voorjaar al dat het maar eens afgelopen moest zijn met de betaling van premies voor vut en prepensioen. De huidige generatie twintigers en dertigers zal zelf toch nooit vervroegd kunnen uittreden. Volgens de JOVD-voorzitter Ferdi de Lange (22) kregen ze heel wat boze e-mails van ouderen toen ze hun plan lanceerden. In de trant van `snotneus, hoe durf je dit te zeggen. Wij hebben ons hele leven gewerkt zodat jij kunt studeren'. Kregen ze meteen het verwijt dat ze niet solidair waren. Maar Ferdi en zijn vrienden vinden het niet meer van deze tijd om te betalen voor een product dat je toch nooit geleverd krijgt. Daarom is hij maar wat blij dat dit kabinet een begin maakt met het afbreken van het oude systeem. Ruzie met zijn vader zal Ferdi wel niet krijgen. Die komt nog net goed weg. Met de huidige plannen kan pa De Lange waarschijnlijk nog net op zijn 59ste uitstappen, dan is net de hele studie van Ferdi betaald.

En heeft de regering nog een doekje voor het bloeden bedacht?

Tuurlijk. Balkenende is ook niet per se tegen vrije tijd. Als je het maar uitsmeert over je hele werkzame leven. Dat je bijvoorbeeld verlof neemt als je druk in de kinderen zit, of als je je – moe en der dagen zat – wilt omscholen voor je tweede carriére. Dat noemen ze de levensloopregeling.

Jaja. En wie zal dat dan betalen?

Daar moet je zelf voor sparen. Je kan bijvoorbeeld onbelast anderhalf jaarsalaris sparen in veertien jaar tijd, en dat dan gebruiken om verlof op te nemen. Als ouderschapsverlof of zorgverlof.

Veertien jaar? Dus als ik op mijn 29ste kinderen wil, dan moet ik op mijn vijftiende beginnen te sparen?

Ja, nou, helemaal uitgewerkt zijn die plannen nog niet. De werkgevers en werknemers moeten zich er nog over buigen, en de Kamer moet ook nog...

Wie bedenkt zoiets? Ik plan mijn leven toch niet 14 jaar van te voren?

Ja, luister eens, de dagen van er maar wat op los leven zijn voorbij. Nederland moet aan de slag. Solidariteit moet wel te betalen zijn. De handen uit de...

Wie verzint zoiets, vroeg ik.

De prominente econoom Lans Bovenberg heeft al onder Balkenende I zijn steentje bijgedragen aan de levensloopregeling. Hij is hoogleraar aan de universiteit van Tilburg en adviseur van het Wetenschappelijk Instituut van het CDA. Hij denkt dat er `een cultuurschok' nodig zal zijn om ouderen weer aan het werk te krijgen.

Ja, dat zou ik wel denken, cultuurschok, ...

Om nog maar te zwijgen van de schok die ervoor zou moeten zorgen dat werkgevers bereid zijn zestigers aan te nemen en in vijftigers te gaan investeren.

Ja. Willen vijftigers en zestigers wel langer doorwerken?

Of terug naar school? Want dat is ook onderdeel van het plan: een levenlang bijscholen en omscholen. Volgens minister De Geus (sociale zaken en werkgelegenheid) kan een afgepeigerde bouwvakker zich bijvoorbeeld best nog verdienstelijk maken als stukadoor.

Die man heeft ook overal verstand van.

Maar Nederlanders willen zich dus helemaal niet omscholen, laat staan hun oude dag eraan geven. Twee weken geleden publiceerden onderzoekers van onder meer het Centraal Bureau voor de Statistiek en het Sociaal en Cultureel Planbureau een rapport over deze kwestie. Conclusie: Nederlanders wíllen helemaal niet langer werken. Slechts zes procent van de bevolking ziet het zitten om na zijn 65ste door te werken. Pas als de ouderdomsuitkering daalt beneden 70 procent van het laatstverdiende loon neemt de bereidheid om te werken toe. Maar dat geldt dan weer niet voor vrouwen en mensen die wat geld gespaard hebben.

Hm. En nu?

Mensen als Bovenberg hebben weinig op met mensen die niet wíllen werken. Het pensioensysteem, zegt Bovenberg, was bedoeld voor mensen die niet kúnnen werken. We leven nou eenmaal langer, zegt hij, dus waarom zouden mensen niet meerdere carrières kunnen hebben? Hij kan zich best indenken dat een onderwijzer van vijftig wat op zijn baan is uitgekeken en het contact met zijn leerlingen is verloren. Zo iemand kan zich dan laten omscholen. Dan gaat hij bijvoorbeeld in een verzorgingstehuis werken. Want in die sector hebben we de komende jaren erg veel mensen nodig.

En als je nou geen zin hebt om bejaarden te gaan wassen, nadat je je hele leven al aan het onderwijs hebt gegeven?

Dan moet je dus sparen om toch eerder te kunnen stoppen met werken. Maar reken dan niet op al te veel fiscale steuntjes in de rug.

Dat wordt dan dus weinig geld en zeeën van tijd om het uit te geven

In Florida kan je zien hoe sommige oudevandagen in de Verenigde Staten daar mee omgaan. Zij hebben hun huis verkocht en ingeruild voor een `motorhome', een goedkoop onderkomen waarmee je nog eens iets kunt zien van de wereld. Dat zij misschien zonder ziektekostenverzekering de wereld rondtoeren en zich in de toekomst geen kunstheup kunnen permitteren wordt waarschijnlijk op de koop toe genomen.

Zien we straks in Zeeland ook van die enorme campers over de weg kruipen?

Wie weet. ,,Het cruciale probleem voor de landen in het eurogebied is dat er te weinig mensen aan het werk zijn'' zei econoom en Robeco-bestuurder Jaap van Duijn afgelopen zomer in deze krant. ,,Europeanen gaan liever met vakantie.'' Dat mag best van hem, maar dan moeten ze in de toekomst dus wel tevreden zijn met minder geld in hun beurs. Als het broeikaseffect de gepensioneerde Nederlander niet in de steek laat, dan zit hij straks arm en berooid met zijn armen over elkaar. Maar in elk geval wel bij een behaaglijke temperatuur.