Cadeau voor jarige stad

Nederland trakteert het 300 jaar geleden gestichte St. Petersburg op een twee weken durend cultureel programma. Veel gaat mis.

Maria Vlaar had die ochtend een deken over haar hoofd getrokken in de hoop dat de wereld zou verdwijnen. In het kader van `Venster op Nederland', de Nederlandse cultuurdagen in het jubilerende St. Petersburg, organiseerde Vlaar een introductie van Nederlandse schrijvers in Ruslands culturele hoofdstad. Vertalingen, een expositie, lezingen, literaire avonden: alles dreigde donderdag te verdwijnen in het zwarte gat van totale verwarring dat veel Russen niet zonder trots Roesski bardak noemen.

De vertalingen van Liebmans Ring van Pieter Waterdrinker en Het apollinisch uurwerk van Elmer Schönberger waren niet gedrukt. `Technische problemen'. Wat nu aan te bieden op de literaire avond: een dummy? Het boek van Toon Tellegen was daarentegen geheel onverwachts wél tijdig klaar. Schönberger had even overwogen thuis te blijven toen ook een opvoering van zijn composities niet doorging, maar inmiddels bleek het Russische strijkkwartet bereid toch te spelen. Zoals het er nu voorstond althans.

En verder? De Russische douane had een expositie van Kurt Löb onderschept: men wilde graag 800 dollar extra zien. De flyers voor de literaire avond in het Anna Achmatova Museum lagen nog keurig verpakt in hun doos, zevenduizend in getal. Niemand had de moeite genomen ze rond te brengen. Maria Vlaar: ,,We zijn vandaag zelf maar de boekhandels langsgelopen.'' De Russische tolk, niet gewend aan menigtes, kondigde aan dat ze een zenuwinzinking kreeg. Ze hield zich keurig aan haar woord: die avond staarde ze vanachter haar brillenglazen naar de zaal als een konijntje naar de koplampen van een aanstormde auto, nu en dan twee of drie woorden stamelend. Ze werd met zachte hand afgevoerd, waarop auteur Pieter Waterdrinker het vertalen maar op zich nam.

En toch: het zaaltje van het Anna Achmatova Museum zat donderdagavond bomvol. Petersburgse intellectuelen die kwamen luisteren hoe de auteurs Waterdrinker en Mariët Meester dachten over kwesties als `wat is liefde?' of `moet de natuur of de kunst de mensheid redden?'. Vijf minuten voor aanvang kwam een bode van drukkerij Limbus Waterdrinker bovendien nog hijgend twee handgebonden exemplaren van diens boek Liebmans Ring brengen. Waterdrinker, achteraf: ,,Eigenlijk jammer, ik had me al ingesteld op het overhandigen van het eerste exemplaar van mijn niet-bestaande boek. Zoiets is helemaal in de geest van St. Petersburg, een stad van fantomen en waanvoorstellingen. Maar mooi dat zo'n drukker na veel geblunder op het laatste moment toch nog iets improviseert. Dit is het land dat nazi-Duitsland versloeg in tanks die met kauwgum en elastiekjes bij elkaar werden gehouden, dat met briljante improvisaties elke ramp oplost die het eerst zelf heeft veroorzaakt. Wat er ook fout gaat, het is altijd weer ontroerend. Hoop sterft het laatst, zeggen ze.'' `Nederlandse schrijvers in St Petersburg' maakt deel uit van `Venster op Nederland', een cultureel programma van twee weken waarop Nederland het 300 jaar geleden gestichte St Petersburg trakteert. Jongenskoren, prentenalbums, modern ballet, jazzcombo's, opera's, Orkater, films, design, boeken, Cobra, Escher, Byzantijnse kerkzang uit Noord-Holland, break-dance, Rotterdamse beeldende kunst, een karavaan bizarre auto's: ,,het is heel divers allemaal, je kan het zelfs een ratjetoe noemen'', zegt project manager Inez Boogaards. Punt is dat de Russen zelf uit het Nederlandse aanbod mochten kiezen. Boogaards: ,,Dus een ongewenst cadeau is het zeker niet.'' En St.Petersburg reageert tot dusver uiterst welwillend op het Nederlandse aanbod, met volle zalen en positieve recensies. Boogaards: ,,Voor onze workshop moderne dans kwamen ze zelfs met bussen uit Siberië.'' Vergeleken met de Finse, Zweedse, Franse en Britse cultuurweken, die als een schim door St. Petersburg trokken, gaat het tot zover dus niet slecht.

En nu? Tijdens een lunch met staatssecretaris Atzo Nicolaï peinzen de organisatoren na de nodige zelffelicitatie over `verdieping van de gelegde contacten' en het belang van de `continuïteit'. Waarom eigenlijk ruim 1,5 miljoen euro investeren om de Nederlandse culturele vlag te hijsen in St Petersburg? ,,Geven die Russen ons ooit iets terug'', vraagt een aanwezige. ,,Nu je het zegt, niet zo veel'', antwoordt de culturele attaché van de Nederlandse ambassade. Toch is het heel nuttig, zo'n gesubsidieerde culturele uitwisseling, luidt de unanieme mening. Maar vraag niet waarom.