Opvolging De Hoop Scheffer is probleem

De zoektocht naar een nieuwe minister van buitenlandse zaken gebeurt in zéér kleine kring. En bij bijna iedere kandidaat volgt een uitgebreide stoelendans.

Dinsdag, is nu de verwachting in politiek Den Haag. Dan moet de naam van de nieuwe minister van buitenlandse zaken bekend zijn.

,,Hoog tijd'', meent men bij de VVD. ,,Rustig aan'', luidt de vermaning in CDA-kring. Zorgvuldigheid kost tijd, en ook het veiligheidsonderzoek van de AIVD naar de persoon van de opvolger van De Hoop Scheffer. D66 kan zich daarin vinden.

Maar onderzoek naar wie? Dat is de vraag aan elke Haagse borreltafel, in elke Haagse wandelgang. De zoektocht van premier Balkenende naar een nieuwe minister van buitenlandse zaken voltrekt zich in zeer kleine kring – buiten het zicht ook van verreweg de meeste leden van de grote, onervaren CDA-fractie in de Tweede Kamer. Ook tijdens het bewindsliedenoverleg van VVD en CDA is gisteravond niet over een specifieke naam gesproken, verzekeren ingewijden.

Wekenlang was in de CDA-top al bekend dat De Hoop Scheffer hoogstwaarschijnlijk secretaris-generaal bij de Navo zou worden, maar een opvolger stond nog niet gereed. Wel kandidaten: gepensioneerd topdiplomaat Bernard Bot, CDA-fractievoorzitter Maxime Verhagen, minister van Verkeer en Waterstaat Karla Peijs.

In een brief aan de Kamer heeft de premier gisteren haast beloofd. Maar aan elk van de drie genoemde CDA-kandidaten kleven bezwaren. Bot zou, met zijn rijke ervaring als diplomaat in Brussel, de ideale man zijn om Nederland volgend jaar door het voorzitterschap van de EU te loodsen. Maar hij geldt als een ongezeggelijk man, juist door die ervaring. En het is dus nogal de vraag of er dan voor premier Balkenende nog voldoende ruimte overblijft om in het kader van dat voorzitterschap zélf te schitteren - zoals hij zich vast heeft voorgenomen.

Ook bij coalitiegenoot VVD leven tegen Bot bedenkingen: VVD-staatssecretaris Nicolaï (Europese zaken) had de afgelopen maanden al de nodige moeite zijn portefeuille te beschermen tegen de Europese dadendrang van De Hoop Scheffer. Met Bot als minister zal dat er niet eenvoudiger op worden, en dat de VVD bij het aantreden van de nieuwe minister hernieuwde verzekeringen eist dat Nicolaï eerstverantwoordelijk is voor Europa, maakt in de praktijk weinig uit.

Verhagen zou het ook kunnen – niemand in het CDA die daaraan twijfelt. Maar die moet leiding te geven aan de grote CDA-fractie, die hem juist deze week in een vergadering nog hartstochtelijk verzocht niet op te stappen. Politieke ervaring is zeldzaam in de nieuwe CDA-fractie, zodat de gedachte opkomt dat voor een vertrek van Verhagen naar het kabinet, een van de CDA-staatssecretarissen naar de fractie zou moeten terugkeren: Joop Wijn (Financiën) of Cees van der Knaap (Defensie). Zo'n manoeuvre kost tijd, omdat er voor elke zet in het schaakspel moet worden gepaaid, en beloften moeten worden gedaan.

Dat geldt ook voor optie drie: Peijs van Verkeer en Waterstaat naar Buitenlandse zaken. Want dat betekent dat er een nieuwe CDA-minister moet worden gevonden voor Verkeer en Waterstaat. En in dit verband valt vaak de naam van Elco Brinkman.

De VVD had het CDA binnenskamers aanvankelijk getreuzel verweten, maar deze kritiek blijkt vandaag verstomd: kennelijk is Balkenende plotseling heel ver. Voor een bekendmaking is het wachten op de terugkeer van De Hoop Scheffer uit New York, morgen.

Het politieke debat – openlijk nu – verplaatst zich naar de vraag op welk moment de nieuwe minister van buitenlandse zaken eigenlijk in functie treedt. Wat dit betreft bleken Balkenende en De Hoop Scheffer eerder deze week al heel precies afspraken te hebben gemaakt over hoe en wat: De Hoop vertrekt pas uit het Haagse na de top van de OVSE, dat wil zeggen na 2 december.

VVD en CDA voelen er echter niets voor om de begroting Buitenlandse zaken in de Tweede Kamer te behandelen met een minister die hem nooit zal uitvoeren. Dat debat zou dus verplaatst moeten worden van 21 en 22 oktober naar december. Een aantreden in december zou de nieuwe minister maar weinig voorbereidingstijd voor het Europese voorzitterschap geven.

Dat er dinsdag een naam bekend is, zou mede wenselijk zijn gezien het feit dat GroenLinks – dat vindt dat De Hoop Scheffer onmiddellijk moet opstappen - van zins is op die dag Balkenende naar de kamer te roepen. Zonder een naam op zak wordt dat voor de premier wel erg over eieren lopen.