Een dorstige stad

In de binnenstad van Gorinchem zijn meer dan honderd cafés op een oppervlakte van nog geen vierkante kilometer. De soms bloedige historie van deze cafés is vastgelegd in een boek.

De kogelgaten in de voordeur van muziekcafé Bacchus staan op het netvlies van iedere Gorkumer. Drie mannen losten twaalf schoten op de deur, nadat ze op een winteravond in 1999 na een ruzie uit het café waren gezet. Twee meisjes die binnen bij de garderobe op hun jas wachtten, kwamen door de kogelregen om het leven. De echo's van de schoten klonken nog lang na in Gorinchem (spreek uit Gorkum). Meer dan 25.000 mensen liepen een paar maanden na de aanslag mee in een stille mars door het centrum van de vestingstad. Bacchus zou nooit meer Bacchus zijn. Het heet nu Feestpaleis New York.

In mijn schooltijd heette Bacchus nog 't Buitenbeentje en was het latere muziekcafé een vrijplaats voor dromers en drugsgebruikers. We noteren de late jaren zeventig en vroege jaren tachtig, toen leraren een dubbeltaak vervulden op school en daarbuiten. 's Middags bespraken ze met de directie het toenemende probleem van hasj rokende leerlingen. 's Avonds begaven ze zich met diezelfde leerlingen in het uitgaanscircuit van Gorinchem, waar ze in 't Buitenbeentje gezamenlijk jointjes rookten en het hasjprobleem op school bespraken.

't Buitenbeentje werd Bacchus, zoals de meeste cafés in Gorinchem in de loop der jaren van naam zijn veranderd. En soms, net als bij Bacchus, omdat er een dodelijk slachtoffer was gevallen. In 1975 werd eigenaar Huub van Kapel doodgestoken voor de ingang van zijn discotheek, die toen nog De Carrousel werd genoemd. Via Enjoy, Shooters, Pierrot, Privilege heet dit uitgaanscentrum nu Bambaya Beach Club.

Gorinchem staat niet stil. Het valt niet mee om na een afwezigheid van twintig jaar nog een kroegentocht te houden zonder de weg kwijt te raken. De sympathieke caféhouder die lang geleden twee biljarttafels bezat, blijkt nu ergens anders een pannenkoekenhuis te runnen. Hij schenkt in elk geval geen bier meer.

Meer dan honderd cafés op een oppervlakte van nog geen vierkante kilometer. Gorinchem scoort hoog op de ranglijst van dichtbevolkte horecasteden. De voormalige garnizoensstad vervult van oudsher een streekfunctie, met zijn wekelijkse biggenmarkt die veel jeneverdrinkers uit de regio trok.

In zijn recent verschenen boekje Proost, eet smakelijk en welterusten beschrijft de Gorkumer Flok de Ruiter (oud-journalist van NRC Handelsblad) het merendeel van de cafés en horecaondernemers in de binnenstad. Zoals de vooroorlogse kroegbaas en voetbalinternational Frank Wels, de watervlugge rechtsbuiten van de plaatselijke amateurvereniging Unitas, die 's ochtends voor de `Derby der Lage Landen' vaak gastheer was van Belgische en Brabantse supporters. Zij waren op weg naar de Rotterdamse Kuip en deden via de pont over de Merwede altijd even zijn café aan.

De Ruiter maakt ook melding van 't Spinnewiel, het enige overgebleven hotel in de binnenstad. Een andere verhalenschrijver die ruim tien jaar geleden met pen en blocnote in de hand een wandeltocht door Nederland maakte, heeft gemengde gevoelens overgehouden aan zijn verblijf in 't Spinnewiel. Toen hij 's ochtends bij het ontbijt – hij was de enige gast die nacht – de eigenares om een krant vroeg, kreeg hij het opmerkelijke antwoord: ,,Nee, dat kan niet, die ben ik aan het lezen.''

De binnenstad van Gorinchem vertoont Bourgondische trekjes, met zijn terrassen aan de waterkant. Wie een tocht maakt langs de doorgaans donkerbruine kroegen merkt dat de Gorkumer veelal minder vrolijk is dan het aantal horecagelegenheden in zijn directe omgeving doet vermoeden. Meer dan honderd cafés op een klein oppervlakte is nog geen garantie voor collectieve, wel voor incidentele gezelligheid. Gorinchem ligt aan de rand van de Alblasserwaard: zwarte kousen, dat verklaart een hoop. En veel Gorkumers werkten tot in de jaren zeventig bij de staalfabriek De Vries Robbé, waar de werknemers meer arbeidsethos dan feestvreugde werd bijgebracht.

Zelfs met carnaval, wanneer Gorinchem is omgedoopt in Bliekenstad, wil het niet echt lukken met de leut. Een keutje leggen, een jointje roken, een voetbalpotje analyseren: Gorinchem is meer een stad met cafés voor stille genieters. De Ruiter spreekt in zijn voorwoord over een `dorstige stad'. Bier drinken is en blijft een serieuze zaak in Gorinchem.

Flok de Ruiter `Proost, eet smakelijk en welterusten', uitgave van De Stichting Merewade (Postbus 548, 4200 AM Gorinchem) €9,50

ISBN 90-7-544-18-0.