`Partners in plaats van tegenstanders'

Met gemengde gevoelens nam bondscoach André Cats (35) kennis van de kritiek die volgde op de WK zwemmen. ,,Ik ga meer voorzetten geven.''

Voor alle duidelijkheid: hij heeft geen zin in ,,een nationaal debat via de media''. Iedereen moet zeggen en schrijven wat hij of zij wil, daar niet van, maar André Cats zweert bij de nuance. ,,En ik los de zaakjes liever intern op.''

Toch ontkomt de bondscoach niet aan enige tekst en uitleg, nadat in de nasleep van de voor Nederland matig verlopen WK zwemmen in Barcelona achter de schermen harde woorden vielen, vooral aan zijn adres. Cats ervoer de kritische noten niet als een persoonlijke aanval. ,,Leuk is anders, maar ik zie het vooral als opbouwende kritiek. Ik lig er 's nachts niet wakker van. Wel word ik 's ochtends regelmatig wakker met het idee: we moeten aan de slag.''

Evaluatiegesprek op evalutiegesprek volgde de afgelopen tijd en het kostte Cats veel tijd de plooien glad te strijken. Zo schoven Madelon Baans en Annabel Kosten aan, twee zwemsters die per brief hun beklag deden over zijn optreden. De eerstejaars bondscoach zou in de aanloop naar de WK zijn oren hebben laten hangen naar de wensen van `de twee grote machtsblokken' in het nationale zwemmen, Topzwemmen Amsterdam (TZA) en de Philips-profploeg. Die eendimensionale aanpak werkte als een rem op de prestaties, meenden Baans en Kosten.

Cats (35) toont begrip voor de irritatie, maar benadrukt eveneens de eigen verantwoordelijkheid. ,,De les is, maar dat geldt niet alleen voor mij: tijdig plannen en programmeren, en geen genoegen nemen met een situatie waarbij er te weinig banen beschikbaar zijn en de groep dus noodgedwongen moet worden opgesplitst. Dat heeft in het trainingskamp in Montpellier geleid tot een `zij-wel-en-wij-niet'-gevoel. Het was een fout van ons, van STN (Stichting Topzwemmen Nederland, red.) dus, en dat mag niet meer gebeuren.''

Begrip heeft de Fries ook voor een andere klacht: het gebrek aan sfeer en (dus) eendracht. In Barcelona viel de ploeg als los zand uiteen, zoals TZA-coach Fedor Hes tot zijn verbazing constateerde. Van een inspirerende omgeving was geen sprake. Cats stond toe dat zulks gebeurde. ,,Maar ook daarin heeft iedereen een verantwoordelijkheid, van hoog tot laag, van links tot rechts. We moeten het collectieve gevoel vasthouden. Dat iedereen zijn eigen ideale voorbereiding kiest, prima, maar niet ten koste van alles. Ook dat is een les. Als bondscoach ben ik het cement tussen de stenen, en dus zal ik meer voorzetten moeten geven om tot één front te komen.''

Want het `zwemlandschap' mag dan drastisch veranderd zijn met de komst van drie professionele ploegen, zodra de eenheid wordt ondermijnd is het einde zoek, weet Cats. ,,Ik verzet me tegen de term `machtsblok'. Dat suggereert een tegenstelling. We zijn partners, geen tegenstanders. Dat is de basis tot succes, en daarin zie ik voor mezelf een rol weggelegd als initiator en ondersteunende factor, vooral in technisch opzicht.''

Voor verbetering vatbaar is ook de analyse. ,,De Amerikanen en de Australiërs nemen een hoop onzin mee naar een toernooi, maar op hun race- en inspanningsanalyse ben ik jaloers. Wij doen ook lactaatmetingen (melkzuur, red.), maar nooit tijdens een wedstrijd. We moeten op zoek naar antwoorden op de vraag: waar ging het goed en waar niet? Het is niet meer voldoende om na de series te zeggen: je keerpunt moet beter. Het ontbreekt ons aan harde informatie.''

Wrijf Cats niet in dat hij verantwoordelijk is voor het demasqué van de tot `olympisch speerpunt' gebombardeerde estafette op de 4x100 vrij. Alles deugde, bezweert de oud-schoolslagzwemmer uit Drachten: de strategie, de procedure, ja, zelfs de startvolgorde. Ook al meenden de privé-coaches na afloop dat Johan Kenkhuis nooit als startzwemmer had mogen vertrekken. ,,Maar wie dan wel?'', pareert Cats. ,,Achteraf je mond opentrekken is te laat. Ik vind het nog steeds een goede beslissing, en dat vond de rest van de begeleiding vóóraf ook. Er waren geen signalen om het anders te doen en dus was de keuze goed. Alleen: de vorm van een aantal zwemmers liet tegen alle verwachtingen in te wensen over. In die zin was het een collectieve wanprestatie, ook van ons.''

Verwijt hem evenwel niet een gebrek aan improvisatievermogen of erger nog aanhanger te zijn van het verfoeide `toevalmodel'. Cats wordt niet snel kwaad, als de geboren diplomaat het ooit al wordt, maar beleid uit de losse pols? Stellig: ,,Wij werken hard, ik denk na over wat ik doe en waarom ik dat doe. Van een gebrek aan visie of ondoordacht handelen is geen sprake. Ik denk intussen wel zo'n beetje te weten wat topsport met zich meebrengt, maar sta tegelijkertijd open voor veranderingen.''

Ook als het gaat om STN, het als slagvaardig bedoelde topsportorgaan dat zich maar niet uit de greep van de breedtesport-georiënteerde zwembond weet te ontworstelen. Cats: ,,De bond zou ons nadrukkelijker moeten steunen in onze ambities, en dat kan ook betekenen: vrijlaten. Onze slagkracht wordt nu belemmerd, bijvoorbeeld omdat de bond lid is van NOC*NSF en wij niet.''

Dan is er nog de kwestie-Inge de Bruijn. Het startschot voor het olympisch seizoen klonk begin deze maand, maar sindsdien heeft de zwemdiva zich nog niet laten zien in het Sloterparkbad. TZA-coach Hes hoopt deze week van de drievoudig olympisch kampioene te horen hoe zij de komende maanden denkt in te vullen.

Cats wacht de beraadslagingen af. ,,Fedor en Inge zijn nu eerst aan zet, daarna hoop ik Inge te spreken.'' Teleurgesteld is hij wel. ,,Inge heeft zich in Barcelona fantastisch staande gehouden en was voor velen een bron van inspiratie. Wat mij betreft is sprake van een werkbare situatie, wat er ook gebeurd, gezegd en geschreven is. Het is zonde van haar mogelijkheden dat ze er de afgelopen weken niet was, zeker met het oog op Athene. Haar afwezigheid is geen voorbeeld dat navolging verdient.''

Haast is geboden, en niet alleen voor De Bruijn, weet Cats. ,,Athene is dichterbij dan menigeen denkt. Het WK heeft uitgewezen dat de concurrenten 200 kilometer per uur rijden, en wij maar 140.''